jump to navigation

កាលប្បវត្តិ​នៃ​ជម្លោះ​ព្រំដែន​ខ្មែរ​-ថៃ​នៅ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ (ភាគ​៥) ខែវិច្ឆិកា 19, 2008

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment
2008-11-18

នៅ​ថ្ងៃ​១៩ កក្កដា មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បាន​ដឹកនាំ​ក្រុម​អ្នកកាសែត​ជាច្រើន​នាក់​ទៅ​កាន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ និង​បាន​ធ្វើ​សន្និសីទ​​កាសែត​​មួយ​នៅ​ទី​នោះ។

 
RFA Photo/Keo Nimol
ទាហាន​ខ្មែរ​អង្គុយ​ជាមួយ​ទាហាន​ថៃ​នៅ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ជាប់​ព្រំដែន​ថៃ​ក្នុង​ខេត្ត​ព្រះវិហារ នា​ថ្ងៃ​ទី ១៨ កក្កដា ២០០៨ ។

សមាជិក​សភា​តំណាង​រាស្រ្ត​គណបក្ស​សមរង្ស៊ី​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​ដាក់​ពាក្យ​បណ្ដឹង​ជា​បន្ទាន់​ទៅ​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ (អ.ស.ប.) ដើម្បី​ធានា​នូវ​បូរណភាព​ទឹក​ដី​ខ្មែរ ។

ការ​ទាមទារ​នេះ​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ក្រោយ​ពី​មាន​ការអះអាង​របស់​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ថៃ លោក សាម៉ាក់ ស៊ុនថរៈវេដ ថា ទឹក​ដី​ត្រង់​តំបន់​វត្ត​កែវសិក្ខាគិរីស្វរៈ ឬ​វត្ត​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ គឺ​ជា​ទឹកដី​ថៃ មិនមែន​ជា​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​នោះ​ឡើយ ។

នៅ​ថ្ងៃ​១៩ កក្កដា នោះ​ដែរ​ទាំង​ប្រទេស​កម្ពុជា​និង​ថៃ បាន​បង្កើន​កម្លាំង​ទ័ព​និង​មាន​ការ​ប្រឈម​មុខ​ដោយ​អាវុធ​ធុន​ធ្ងន់​ផង​នៅ​តំបន់​មាន​ជម្លោះ​នោះ ទោះបី​មាន​ការ​ប្រកាស​ពី​ដំណើរការ​ចរចា​រវាង​រដ្ឋមន្រ្តី​ការពារ​ប្រទេស​ខ្មែរ គឺ​លោក ទៀ បាញ់ និង​អគ្គ​មេ​បញ្ជាការ​កងទ័ព​ថៃ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២១ ខែ​កក្កដា ២០០៨ នោះ​ក៏ដោយ។

នៅ​ថ្ងៃ​ដដែល​នោះ​ដែរ​មាន​ព័ត៌មាន​ស្តីពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ដាក់​សំណើ​ទៅ​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ ដើម្បី​កោះ​ប្រជុំ​អំពី​បញ្ហា​ជម្លោះ​ព្រំដែន​នេះ។

អតីត​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដែល​ឈ្នះក្តី​លើ​ប្រទេស​ថៃ និង​បាន​បង្ខំ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​បាងកក ប្រគល់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​មក​ខ្មែរ​វិញ​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦២ បាន​មាន​បន្ទូល​ប្រាប់​មន្ត្រី​ខុទ្ទកាល័យ​ព្រះបរមរាជវាំង​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​គឺ​ជា​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ដែល​ប្រទេស​ថៃ​តែងតែ​ប្រាថ្នា​ចង់​បាន។

មន្ត្រី​ខុទ្ទកាល័យ​ព្រះបរមរាជវាំង លោក អ៊ុំ តារាវុធ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​រំឭក​បន្ទូល​អតីត​ព្រះមហាក្សត្រ​យ៉ាង​នេះ​ថា ៖ «[ព្រះមហា​វីរក្សត្រ]​លោក​មាន​ព្រះរាជ​តម្រិះ​មួយ គឺ​លោក​ថា រឿង​នេះ​មិន​អាច​ចប់​អ៊ីចឹង​ទេ វា​ត្រូវ​តែ​មាន​ការបន្ត ព្រោះ​ភាគី​ថៃ​តែងតែ​លួច​គយគន់​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង កុំ​ថា​ឡើយ​ត្រឹម​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ សូម្បី​តែ​ខេត្ត​ដែល​ព្រះមហា​វីរក្សត្រ​លោក​ទាមទារ​បាន​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ក៏​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ​…»

ចូល​ដល់​ថ្ងៃ​ទី២០ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៨ មន្ត្រី​អ្នក​នាំពាក្យ​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា លោក ខៀវ កាញារីទ្ធ បាន​ប្រាប់​វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី​ថា រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា មិន​បាន​សុំ​អន្តរាគមន៍​ពី​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ (អ.ស.ប.) ឬ​ភាគី​ទី​៣​ណា​ក្នុង​ករណី​ទាហាន​ថៃ កំពុង​តែ​ឈរជើង​នៅ​ក្នុង​ដែនដី​របស់​កម្ពុជា​នោះ​ទេ​។

លោក ខៀវ កាញារីទ្ធ មាន​ប្រសាសន៍​ដូច្នេះ ៖ «​មិន​ដូច​អ្វី​ដែល​កាសែត​នៅ​ខាង​ក្រៅ ដែល​បាន​និយាយ​ថា កម្ពុជា​សុំ​អន្តរាគមន៍​ពី​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ។ ព្រោះ​កន្លង​មក​នេះ យើង​គ្រាន់តែ​ឲ្យ​ស្ថាន​បេសកកម្ម​អចិន្ត្រៃយ៍​របស់​កម្ពុជា​ប្រចាំ​នៅ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ធ្វើ​លិខិត​ដើម្បី​ជម្រាប​ជូន​អំពី​សភាពការណ៍​នេះ​ទៅ​ប្រធាន​មហាសន្និបាត​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ដើម្បី​ជម្រាប​ជូន​អំពី​សភាពការណ៍​និង​មូលហេតុ​នៃ​ទំនាស់​រវាង​កម្ពុជា​និង​ថៃ លើ​បញ្ហា​តំបន់​ជិត​ព្រំដែន​ព្រះវិហារ​នេះ ប៉ុន្តែ​គ្រាន់តែ​ជូន​ដំណឹង និង​សុំ​ឲ្យ​ផ្ញើ​លិខិត​នេះ ចែក​លិខិត​ផ្លូវការ​ជូន​សមាជិក​តែ​ប៉ុណ្ណឹង​ទេ គឺ​មិន​បាន​សុំ​អន្តរាគមន៍​ពី​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ទេ»

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២១ ខែ​កក្កដា រដ្ឋមន្រ្តី​ការពារ​ប្រទេស​ខ្មែរ​លោក ទៀ បាញ់ និង​អគ្គ​មេ​បញ្ជាការ​កងទ័ព​ថៃ លោក ប៊ុនស្រាង នីបប្រាឌីត បាន​បើក​កិច្ចចរចា​គ្នា​នៅ​ស្រុក​អារញ្ញ ខេត្ត​ស្រះកែវ ប្រទេស​ថៃ ដែល​ពុំ​បាន​ទទួល​លទ្ធផល​អ្វី​ឡើយ ក្រៅពី​ការ​ឯកភាព​មិន​វាយ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​ប៉ុណ្ណោះ។

នៅ​ថ្ងៃ​ដដែល​នេះ​ដែរ ប្រធាន​សមាគម​ប្រជាជាតិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ហៅ​កាត់​ថា អាស៊ាន បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ភាគី​ខ្មែរ​និង​ថៃ មាន​ការអត់ធ្មត់​ឲ្យ​បាន​អតិបរមា​ចំពោះ​បញ្ហា​ប្រឈមមុខ​ដាក់​គ្នា​ផ្នែក​យោធា​នៅ​តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។

ប្រធាន​សមាគម​អាស៊ាន លោក George Yeo ដែល​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួងការ​បរទេស​សិង្ហបុរី បាន​សម្ដែង​សេចក្ដី​បារម្ភ​ចំពោះ​ការប្រឈម​មុខ​ផ្នែក​យោធា​នោះ ហើយ​ក៏​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ភាគី​ទាំង​សងខាង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ដោយ​មិត្តភាព​ក្នុង​ស្មារតី​សាមគ្គីភាព​អាស៊ាន និង​ភាព​ជា​អ្នក​ជិត​ខាង​ល្អ​នឹង​គ្នា។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២២ កក្កដា ប្រទេស​ថៃ បាន​បដិសេធ​ការ​ចូលរួម​ជួយ​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​ក្នុង​សមាគម​ប្រជាជាតិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ (ASEAN) ដើម្បី​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​ព្រំដែន​នោះ។

ការ​ប្រកាស​របស់​ប្រទេស​ថៃ​នោះ គឺ​ស្របពេល​ដែល​មាន​ការ​បើក​កិច្ច​ប្រជុំ​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស​អាស៊ាន​នៅ​ប្រទេស​សិង្ហបុរី។

អគ្គលេខាធិការ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ (អ.ស.ប.) លោក បាន គីមូន បាន​អំពាវនាវ​ដល់​កម្ពុជា​និង​ថៃ ឲ្យ​រក្សា​ភាព​អត់ធ្មត់ និង​សង្ឃឹម​ថា ការដោះស្រាយ​បញ្ហា​នៅ​តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ នឹង​ធ្វើ​តាម​ការ​ចរចា​ដោយ​សន្តិវិធី និង​ការ​ទូត និង​ការបញ្ចៀស​រាល់​អំពើហិង្សា។

នៅ​ថ្ងៃ​ដដែល​នោះ ស្ថានភាព​ប្រឈម​មុខ​គ្នា​ដោយ​កម្លាំង​យោធា​រវាង​កម្ពុជា​និង​ថៃ នៅតែ​មាន​សភាព​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​ជា​ដដែល ក្រោយ​ការចរចា​រវាង​គណៈកម្មាធិការ​ព្រំដែន​ទូទៅ​កម្ពុជា​-ថៃ មិន​បាន​សម្រេច។

ឧបនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​និង​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ​ប្រទេស​កម្ពុជា លោក ទៀ បាញ់ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការចរចា​បាន​ជាប់​គាំង​នៅត្រង់​ចំណុច​មួយ ដែល​ថៃ​ស្នើ​ឲ្យ​សើរើ​ខ្សែ​បន្ទាត់​ព្រំដែន​ខ្មែរ-​ថៃ​សា​ឡើង​វិញ ប៉ុន្តែ​ការសើរើ​នោះ មិន​បាន​ផ្អែកតាម​សន្ធិសញ្ញា​ព្រំដែន​ខ្មែរ​សៀម ឆ្នាំ​១៩០៤ និង​ឆ្នាំ​១៩០៧ ដែល​អន្តរជាតិ​បាន​ទទួលស្គាល់​នោះ​ឡើយ។

យោងតាម​ឯកសារ​របស់​ថៃ ការស្នើ​ឲ្យ​សើរើ​ព្រំដែនខ្មែរថៃ ​ប្រវែង​៨០៥​គីឡូម៉ែត្រ​តាមតែ​ការចង់​បាន​របស់​ថៃនោះនឹង​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​កម្ពុជា បាត់បង់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ដែល​​បាន​ទាមទារ​ពី​ថៃ​មក​វិញ​តាមរយៈ​ក្តី​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ នា​ឆ្នាំ​១៩៦២។

លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បាន​ចោទ​ប្រកាន់​ប្រទេស​ថៃ​ថា បាន​បំពាន​ដោយ​ខុសច្បាប់ ក្នុង​ការបញ្ជូន​ទ័ព​មក​កាន់​ទឹកដី​ដែល​មាន​ជម្លោះ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។ នៅ​ក្នុង​លិខិត​មួយ​ច្បាប់​ដែល​បាន​ផ្ញើ​ទៅ​ឲ្យ​អង្គការ​យូណេស្កូ​ លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ការបញ្ជូន​ទ័ព​នោះ គឺ​ជា​ការគំរាម​កំហែង​ចំពោះ​សន្តិភាព​ក្នុង​តំបន់ ។ ស្របពេល​ជាមួយ​គ្នា​នេះដែរ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ជូន​ដំណឹង​ដល់​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ទូទាំង​ប្រទេស​ឲ្យ​ដឹង​ថា ប្រទេស​ថៃ​កំពុងតែ​ធ្វើការ​ឈ្លានពាន​លើ​អធិបតេយ្យ​ជាតិ​ខ្មែរ​ហើយ៕

ប្រភព៖​ អាស៊ី​សេរី

Advertisements

កាលប្បវត្តិ​នៃ​ជម្លោះ​ព្រំដែន​ខ្មែរ​-ថៃ​នៅ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ (ភាគ​៤) ខែវិច្ឆិកា 18, 2008

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment
2008-11-12

ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​អង្គការ​យូណេស្កូ​សម្រេច​ដាក់​បញ្ចូល​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៧ កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៨ ហើយ​​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ជាច្រើន​នាក់​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​វេទិកា​ប្រគំ​តន្រ្តី​មួយ​ដើម្បី​អបអរ​សាទរ​នៃ​ជោគជ័យ​នេះ។

 
RFA Photo/Keo Nimol
ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ខ្មែរ នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​ដងរែក​ នៃ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ។

ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៨ ៖

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​កក្កដា ប្រជារាស្រ្ត​រាប់ម៉ឺន​នាក់​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​វេទិកា​ប្រគំ​តន្ត្រី​មួយ​នា​ពហុ​កីឡាដ្ឋាន​ជាតិ​អូឡាំពិក ដើម្បី​អបអរ​សាទរ​ការ​វិលត្រឡប់​របស់​គណៈ​ប្រតិភូ​ខ្មែរ​ពី​ទីក្រុង​កេបិច ប្រទេស​កាណាដា ដែល​នៅ​ទី​នោះ​បាន​សម្រេច​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​ដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។

នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ទី​១៥ កក្កដា ជម្លោះ​តានតឹង​ស្តីពី​ការ​រំលោភ​ព្រំដែន​បាន​កើត​ឡើង បន្ទាប់​ពី​អាជ្ញាធរ​ខ្មែរ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​ជនជាតិ​ថៃ ៣​នាក់ ដែល​បាន​ឆ្លង​ព្រំដែន​ខុស​ច្បាប់​ក្នុង​បំណង​ដោត​ទង់ជាតិ​លើ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ហើយ​បន្ទាប់​មក​មាន​កងទ័ព​ថៃ​ជាច្រើន​នាក់​ក៏​បាន​ចូល​មក​តាម​ក្រោយ​ដែរ។ មាន​កង​ទ័ព​ថៃ​ម្នាក់​បាន​ជាន់មីន​ដាច់​ជើង​ក្នុង​ការ​ឆ្លង​ចូល​ដី​ខ្មែរ​នេះ។ បន្ទាប់​ពី​ឆ្លង​ព្រំដែន កងទ័ព​ថៃ​បាន​រក្សា​កម្លាំង​នៅ​ទី​នោះ ជាពិសេស​នៅ​តំបន់​ជុំវិញ​វត្ត​កែវសិក្ខាគិរីស្វារៈ ឬ​ហៅ​ថា​វត្ត​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។

មេ​ទ័ព​ថៃ​និង​នាយក​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ថៃ បាន​ប្រកាស​ថា​ដី​តំបន់​នោះ​គឺ​ជា​ទឹក​ដី​ក្នុង​ជម្លោះ ដែល​ជា​របស់​ថៃ ប៉ុន្តែ​ក៏​បាន​ទប់​ទល់​ដល់​ពួក​បាតុករ​មិន​ឲ្យ​ចូល​មក​តំបន់​នោះ​ដែរ។ អាជ្ញាធរ​ខ្មែរ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា កង​ទាហាន​ឈុត​ខ្មៅ​ថៃ​ប្រមាណ​៥០​នាក់​ប្រដាប់​ដោយ​អាវុធ​បាន​លើក​គ្នា​ចូល​មក​ក្នុង​ព្រំដែន​ខ្មែរ​នៃ​តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។ កម្លាំង​ទ័ព​នេះ​ក្រោយ​មក​ភ្លាមៗ​បាន​កើន​ដល់​១០០​នាក់។

មន្ត្រី​សំខាន់​របស់​កង​រាជ​អាវុធហត្ថ​ប្រចាំ​ស្រុក​ជាំក្សាន្ត​មួយ​រូប​ដែល​សុំ​មិន​បញ្ចេញ​ឈ្មោះ​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា កង​ទាហាន​ឈុត​ខ្មៅ​ថៃ​ប្រដាប់​ដោយ​អាវុធ​គ្រប់​ដៃ​បាន​លើក​គ្នា​ចូល​មក​ដល់​ទី​វត្ត​ខ្មែរ​មួយ​នៅ​ខាង​លិច​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ហើយ​កងកម្លាំង​ថៃ​ជា​ច្រើន​បាន​កាន់កាប់​នៅ​លើ​តំបន់​ជណ្តើរ​បូរាណ​នៃ​ទឹក​ដី​ខ្មែរ ដោយ​បិទ​ច្រក​មិន​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ចេញ​ចូល​ទៀត​ផង ៖ «ទាហាន​ឈុត​ខ្មៅ​វា​ប្រដាប់​ដោយ​អាវុធ​កំប៉្លេ​តែម្ដង នៅ​វត្ត​លើ​ប្រាសាទ​ហ្នឹង»

ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​លើ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​បាន​ផ្តល់​ព័ត៌មាន​ដល់​វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី នៅ​វេលា​ម៉ោង​ប្រមាណ​១២​និង​១៥​នាទី​ថា កង​ទាហាន​ឈុត​ខ្មៅ​ថៃ​កំពុង​សំរុក​ចូល​មក​ច្រក​ខាង​លិច​នៃ​ប្រាសាទ កាលពី​វេលា​ម៉ោង​ប្រមាណ​​១២​ថ្ងៃ​ត្រង់ ហើយ​បាន​ចូល​ដល់​វត្ត​របស់​ខ្មែរ។

ប្រជាពលរដ្ឋ​ម្នាក់​បាន​បញ្ជាក់​ថា ៖ «គេ​ចូល​មក​ខាង​ទឹក​ដី​យើង​តែម្ដង ជណ្ដើរ​បូរាណ កន្លែង​វត្ត ទាហាន​ខ្មៅ​ប្រហែល​៥០​-​៦០​នាក់ សុទ្ធតែ​កាំភ្លើង… ថ្ងៃ​ហ្នឹង​ខ្លាំង​ណាស់។ ឥឡូវ​នាំ​គ្នា​ភ័យ ឥឡូវ​ខ្ញុំ​ឡើង​ទៅ​ប្រាសាទ​ទី​១ ទី​២»

រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ទី​១៦ ខែ​កក្កដា ថៃ​បាន​បង្កើន​កម្លាំង​ទ័ព​ថែមទៀត​នៅ​តំបន់​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។

លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន នៅ​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ពុធ ទី​១៦ កក្កដា​នោះ បាន​បើក​កិច្ចប្រជុំ​ជា​បន្ទាន់​មួយ​ជាមួយ​មន្ត្រី​ជាន់ខ្ពស់​នៃ​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ ដើម្បី​រក​វិធានការ​ដោះស្រាយ​សភាពការណ៍​បន្ទាប់ពី​ទាហាន​ឈុត​ខ្មៅ​ថៃ​បាន​បង្កើន​កម្លាំង​ជិត​២០០​នាក់​ចូល​កាន់កាប់​វត្ត​ខ្មែរ​មួយ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។

អ្នក​នាំ​ពាក្យ​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ គឺ​លោក ខៀវ កាញារីទ្ធ បាន​ថ្លែង​ប្រាប់​ក្រុម​អ្នក​កាសែត​ដោយ​ដក​ស្រង់​ប្រសាសន៍​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ដែល​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​ការអត់ធ្មត់ និង​បន្ត​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ដោយ​សន្តិវិធី ៖ «យើង​ដាច់ខាត​មិន​ប្រើ​កម្លាំង​យោធា​ទេ លើកលែងតែ​យើង​ត្រូវ​គេ​វាយ​ប្រហារ​តែម្ដង។ ប៉ុន្តែ​យើង​ឃើញ​ថា​ប្រសិនបើ​ការវាយ​ប្រហារ យើង​ឃើញ​ថា​ចំណុច​គឺ​ថៃ​គឺ​ជា​អ្នក​នឹង​ទទួល​ការថ្កោលទោស​ខ្លាំង​ណាស់ ពីព្រោះ​ដោយសារ​ថា​ការងារ​យើង​ជា​សមាជិក​អាស៊ាន យើង​មាន​គោលការណ៍​គឺ​មិន​ប្រើប្រាស់​កម្លាំង​យោធា​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ទេ»

លោក ខៀវ កាញារីទ្ធ ក៏​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​បញ្ជាក់ដែរ​ថា ភាគី​កម្ពុជា​ក៏​បាន​បញ្ជូន​កម្លាំង​កងទ័ព​ទៅ​ទី​នោះ​ផងដែរ ៖ «ប៉ុន្តែ​យើង​បាន​បន្ថែម​កម្លាំង​របស់​យើង​ឡើង​ដល់​៣០០​ជាង​ហើយ ជិត​៤០០​កម្លាំង​របស់​យើង ៣៨០​នាក់​ហើយ»

ជាមួយ​គ្នា​នេះ លោក ខៀវ កាញារីទ្ធ ក៏​បាន​ថ្លែង​ឲ្យ​ដឹង​ដែរ​ថា ខុទ្ទកាល័យ​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ថៃ​ក៏​បាន​ទូរស័ព្ទ​មក​ភាគី​កម្ពុជា​ដើម្បី​ស្នើ​ឲ្យ​មាន​ការចរចា​អំពី​រឿង​នេះ​ទ្វេភាគីផងដែរ ។

នៅ​ថ្ងៃ​១៧ កក្កដា ថៃ បាន​បង្កើន​កម្លាំង​ទ័ព​រហូត​ដល់​ជាង​១,០០០​នាក់ ដែល​ក្នុង​នោះ​មាន​ប្រមាណ​ជាង​៤០០​នាក់​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​តំបន់​វត្ត​កែវសិក្ខាគិរីស្វារៈ​ជា​របស់​កម្ពុជា ប៉ុន្តែ​កង​ទ័ព​ថៃ​បាន​និយាយ​ថា​តំបន់​នោះ​មិន​មែន​របស់​កម្ពុជា​ឡើយ។

យោង​តាម​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​រស់នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ក្បែរ​វត្ត​កែវសិក្ខាគិរីស្វារៈ ហៅ​វត្ត​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ព្រះសង្ឃ​ខ្មែរ​បី​អង្គ​នៅ​វត្ត​នោះ​ដែល​ថៃ​កំពុង​កាន់កាប់​ដោយ​ទាហាន​ថៃ បាន​ភៀស​ចេញ​ពី​វត្ត នៅ​សល់​តែ​ព្រះសង្ឃ​មួយ​អង្គ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​គង់​នៅ។ ក៏ប៉ុន្តែ​មាន​ព្រះសង្ឃ​ថៃ​បី​អង្គ​និង​អាចារ្យ​ម្នាក់​បាន​ចូល​មក​នៅ​កាន់​វត្ត​នោះ។

នៅ​ថ្ងៃ​ដដែល​នោះ​ដែរ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន បាន​សរសេរ​លិខិត​មួយ​ទៅ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ថៃ សាម៉ាក់ ស៊ុនថរៈវេដ ដោយ​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​ការ​ដក​កង​ទ័ព​ជា​បន្ទាន់​ចេញ​ពី​តំបន់​នោះ។

នៅ​ថ្ងៃ​១៨ កក្កដា នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ថៃ លោក សាម៉ាក់ ស៊ុនថរៈវេដ បាន​ឆ្លើយ​តប​លិខិត​មក​លោក ហ៊ុន សែន ដោយ​និយាយ​ថា កង​ទ័ព​ថៃ​ដែល​ដាក់​រាយ​នៅ​តំបន់​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ គឺ​ជា​អធិបតេយ្យ​របស់​ថៃ​ទេ។ នៅ​ក្នុង​លិខិត​នោះ លោក សាម៉ាក់ បាន​បញ្ជាក់​ទៀត​ថា កង​ទ័ព​កម្ពុជា និង​ប្រជារាស្រ្ត​ខ្មែរ​ទេ​ដែល​មាន​ការ​សាងសង់​សំណង់​លើ​ទឹក​ដី​ដែល​មាន​ទំនាស់ ដែល​មាន​ផ្ទៃ​ក្រឡា​ប្រមាណ ៤,៦​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ដែល​ជា​ការ​រំលោភ​ដល់​បូរណភាព និង​អធិបតេយ្យ​របស់​ថៃ ប៉ុន្តែ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​នៅ​តែ​ស្វែរ​រក​ដំណោះស្រាយ​បញ្ហា​ដោយ​ត្រឹមត្រូវ​និង​សន្តិ​វិធី។

នៅ​ថ្ងៃ​ដដែល​នោះ​ដែរ មន្ត្រី​ការពារ​នៅ​តំបន់​ព្រំដែន​ខ្មែរ​ដទៃ​ទៀត​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ទាហាន​​ឈុត​ខ្មៅ​ថៃ​បាន​ធ្វើ​សកម្មភាព​ជីក​រណ្តៅ​​ធ្វើ​ប៉ម​ការពារ​លើ​ទឹក​ដី​របស់​ខ្លួន ចំណែកឯ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​តាម​ព្រំដែន​មាន​ការបារម្ភ​ពី​ស្ថានភាព​អសន្តិសុខ។

លោក ឈូក អាង ប្រធាន​វរ​ការពារ​ព្រំដែន​លេខ​៩១១ នៅ​ច្រកទ្វារ​អន្តរជាតិ​ប៉ោយប៉ែត បាន​ថ្លែងថា កង​ទាហាន​ឈុត​ខ្មៅ​ថៃ​បាន​ផ្តើម​សកម្មភាព​ជីក​រណ្តៅ​ចំនួន​៥ ទំហំ​មួយ​ម៉ែត្រ​កន្លះ​បួន​ជ្រុង ៖ «អ៊ីចឹង​វា​មាន​៥​រណ្តៅ​ពី​ខាង​ជើង​ស្ពាន​មក ជាង​៥០០​ម៉ែត្រ​គឺ​មាន​រណ្តៅ​៥ ។ ចន្លោះ​ពី​រណ្តៅ​មួយ​ទៅ​រណ្តៅ​មួយ ១០០​ម៉ែត្រ»

រីឯ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ភាគ​ពាយ័ព្យ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ការព្រួយ​បារម្ភ​ចំពោះ​សកម្មភាព​ទាហាន​ឈុត​ខ្មៅ​ថៃ ហាក់បី​ដូច​ជា​ត្រៀម​លក្ខណៈ​ចំពោះ​ស្ថានការណ៍​អ្វី​មួយ​ដែល​អាច​នឹង​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​តាម​ព្រំដែន។

ប្រជាពលរដ្ឋ​ម្នាក់​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ៖ «ពី​ម្សិលម៉្ងៃ​វា​មាន​ឈុត​ខ្មៅ ហើយ​និង​ឈុត​ប៉ារ៉ាហើយ​និង​កម្មករ​ឈរ​ជីក​អ៊ីចឹង​ទៅ​ណា៎ ។ យើង​ចេះតែ​ភ័យខ្លាច​មួយៗ​ចេះតែ​មាន​អារម្មណ៍​តក់​ស្លុត»

នៅ​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​បាតុករ​ថៃ​ដែល​បាន​លើក​គ្នា​មក​តវ៉ា​រឿង​ករណី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​បាន​ដក​ថយ ប៉ុន្តែ​ទាហាន​ឈុត​ខ្មៅ​ថៃ​មិន​បាន​ដក​ថយ​ទេ។ ការ​កាន់​កាប់​របស់​ទាហាន​ឈុតខ្មៅថៃ​នៅ​ក្នុង​វត្ត​កែវសិក្ខាគិរីស្វារៈ ឬ​វត្ត​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​មាន​ចំនួន​៤​ថ្ងៃ​​ហើយ៕

ប្រភពអាស៊ី​សេរី

កាលប្បវត្តិ​នៃ​ជម្លោះ​ព្រំដែន​ខ្មែរ​-ថៃ​នៅ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ (ភាគ​៣) ខែវិច្ឆិកា 18, 2008

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment
2008-11-06

នៅ​ថ្ងៃ​ច័ន្ទ​ទី​៣០ ខែ​មិថុនា កាសែត​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​របស់​ថៃ​ឈ្មោះ The Nation បាន​សរសេរ​អត្ថបទ​រិះគន់​លោក ស៊ុនធិ លីមថុងគុល មេ​ដឹក​នាំ​នៃ​សម្ព័ន្ធ​ប្រជាជន​ដើម្បី​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថា បាន​យក​លេស​អំពី​បញ្ហា​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ដើម្បី​វាយ​ប្រហារ​រដ្ឋាភិបាល​លោក សាម៉ាក់ ស៊ុនថរៈវេដ។

 
RFA/Uy Sophea
ទាហាន​ខ្មែរ​-ថៃ​ទទួល​ទាន​អាហារ​ជាមួយ​គ្នា​នៅ​លើ​ភ្នំទ្រព្យ ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ នា​ថ្ងៃ​ទី​១៩ តុលា ២០០៨។

ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៨ ៖

ចូល​ដល់​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ ២០០៨ គឺ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​កក្កដា រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​បាន​ដក​ការ​គាំទ្រ​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ការ​គាំទ្រ​ដើម្បី​ចុះ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។ ប៉ុន្តែ​មន្រ្តី​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​បាន​ថ្លែង​ថា គេ​នៅតែ​មាន​សង្ឃឹម​អំពី​ជោគជ័យ​នៃ​ការ​ដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំ​របស់​អង្គការ​យូណេស្កូ​ ទោះបី​ជា​មាន​ការជំទាស់​ពី​ប្រទេស​ថៃ​ក៏ដោយ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៨ ខណៈ​ដែល​អង្គការ​យូណេស្កូ​ចាប់ផ្ដើម​កិច្ច​ប្រជុំ​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ទី​ក្រុង​កេបិក​នៃ​ប្រទេស​កាណាដា កាសែត​បាងកក​ប៉ុស្តិ៍​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​របាយការណ៍​មួយ​របស់​ទី​ភ្នាក់ងារ​សារព័ត៌មាន​អាល្លឺម៉ង់ (D P-A) ដែល​បកស្រាយ​ដោយ​ខុសឆ្គង​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​មួយ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​ថៃ។

តាម​សេចក្ដី​សម្រេច​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​ក្នុង​ការ​គាំទ្រ​សំណើ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដើម្បី​ចុះ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​នោះ ឥស្សរជន​ប្រឆាំង​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​ ដែល​មាន​និន្នាការ​ប្រឆាំង​ចំពោះ​លោក ថាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត់ត្រា បាន​ដាក់​ពាក្យ​ប្ដឹង​ចំពោះ​រដ្ឋមន្ត្រី​ការ​បរទេស​ថៃ លោក ណុបផៈឌន ផាតាម៉ា ទៅ​តុលាការ។

ជា​ចុង​ក្រោយ តុលាការ​ធម្មនុញ្ញ​ថៃ​បាន​ធ្វើ​ការ​កាត់ក្ដី​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​ ៧ ខែ​ កក្កដា​ ឆ្នាំ​ ២០០៨​ ជាមួយ​នឹង​ការវិន្និច្ឆ័យ​ដោយ​សំឡេង​ ៨​ ទល់​នឹង​ ១ ថា សេចក្ដី​ថ្លែងការណ៍​រួម​របស់​លោក​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការបរទេស​ថៃ ជាមួយ​កម្ពុជា​គ្មាន​ធម្មនុញ្ញភាព។ ខណៈ​ដែល​អង្គការ​យូណេស្កូ​ជួប​ប្រជុំ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​កេបិក​នៃ​ប្រទេស​កាណាដា មាន​ប្រជាជន​ថៃ​ប្រហែល ២០​នាក់ បាន​ឈរ​តវ៉ា​នៅ​ខាង​ក្រៅ​ដោយ​មាន​កាន់​ទង់ជាតិ​ថៃ និងបដា​ដែល​សរសេរ​ថា​ “ណុបផៈឌន លោក​ឯង​ជា​មនុស្ស​កុហក”។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៦ ខែ កក្កដា នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ថៃ បាន​ថ្លែង​ប្រាប់​ពលរដ្ឋ​របស់​ខ្លួន ​ថា ការ​ដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​នោះ គឺ​ជា​សិទ្ធិ​សម្រេ​ច​របស់​គណៈកម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។ លោក សាម៉ាក់ ស៊ុនថរៈវេដ បាន​ថ្លែង​បន្ថែម​ថា ការ​ដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​មរតក​ពិភពលោក​នោះ ក៏​មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេសថៃ​បាត់បង់​ទឹកដី​ដែរ។

រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ទី៧ ខែកក្កដា ក្នុង​សម័យ​ប្រជុំ​លើក​ទី​៣២ នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​កេបិក ប្រទេស​កាណាដា អង្គការ​យូណេស្កូ បាន​សម្រេច​ដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក ទោះបី​ជា​មាន​ការ​ជំទាស់​ពី​ប្រទេស​ថៃ ក៏ដោយ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៨ កក្កដា ប្រជារាស្រ្ត​ខ្មែរ​រាប់​ពាន់​នាក់​នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ បាន​ហែ​ក្បួន​តាម​ដង​វិថី​នានា ដើម្បី​ជា​កិច្ច​អបអរសាទរ​ដែល​អង្គការ​យូណេស្កូ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។ នៅ​ល្ងាច​ថ្ងៃ​ដដែល​នោះ​ដែរ សាលាក្រុង​ភ្នំពេញ​ក៏​បាន​រៀបចំ​ការ​ប្រគំ​តន្រ្តី​កំសាន្ត​មួយ​នៅ​វត្តភ្នំ ដើម្បី​អបអរ​សាទរ​ដែល​អង្គការ​យូណេស្កូ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។ ទោះបីជា​មាន​ភ្លៀង​ធ្លាក់​នៅ​ថ្ងៃ​នោះ ប៉ុន្តែ​មាន​មនុស្ស​ម្នា​ជា​ច្រើន​នៅ​តែ​ចូល​រួម ហើយ​ការ​ប្រគុំ​តន្ត្រី​នោះ​ក៏​បាន​ចាក់​ផ្សាយ​បន្ត​ផ្ទាល់ និង​មាន​ការ​ចូល​រួម​ពី​តារា​ល្បី ទាំង​សិល្បៈ​បុរាណ និង​សម័យ និង​មាន​ការ​បាញ់​កាំជ្រួច​ទៀត​ផង។

អតីត​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ ព្រះ​មហាវីរក្សត្រ នរោត្តម សីហនុ ដែល​បង្ខំ​ឲ្យ​ប្រទេស​ថៃ​ប្រគល់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​មក​កម្ពុជា​វិញ តាមរយៈ​ការតវ៉ា​ផ្លូវ​តុលាការ​អន្តរជាតិ បាន​ស្វាគមន៍​ចំពោះ​ដំណើរការ​ដែល​កម្ពុជា​បាន​សម្រេច​​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ខ្មែរ​ជា​សម្បត្តិ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។

មន្ត្រី​ខុទ្ទកាល័យ​ព្រះ​មហាក្សត្រ លោក អ៊ុំ ដារាវុធ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​ព្រះរាជ​បន្ទូល​របស់​ព្រះ​មហាវីរក្សត្រ​ ​គឺ​នៅ​ក្រោយ​កិច្ច​ប្រឹងប្រែង​ខ្លះ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ដែល​ប៉ុនប៉ង​មិន​បាន​សម្រេច​ក្នុង​កិច្ច​ព្យាយាម​ចង់​រារាំង​មិន​ឲ្យ​មាន​ការដាក់​ប្រាសាទ​ចូលក្នុង​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។

លោក អ៊ុំ ដារាវុធ  បាន​ថ្លែង​ថា ព្រះ​មហាវីរក្សត្រ​តែង​មាន​បន្ទូល​ថា ក្នុង​ព្រះរាជ​ជីវិត​ព្រះ​អង្គ​ព្រឹត្តិការណ៍​ធំ​ៗ៣​ដែល​ព្រះអង្គ​តែង​ចាំ​មិន​ភ្លេច គឺ​មួយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដែល​ប្រទេស​ថៃ​បាន​សង​មក​កម្ពុជា​វិញ​នូវ​ខេត្ត​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា ខេត្តសៀមរាប បាត់ដំបង ឧត្តរមានជ័យ ពោធិ៍សាត់ និង​ព្រឹត្តិការណ៍​ធំ​ទី​២ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៣ ដែល​ខ្មែរ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​បារាំង និង​ព្រឹត្តិការណ៍​ធំ​ទី​៣ គឺ​ថ្ងៃ​ដែល​ខ្មែរ​ឈ្នះ​ក្តី​ជាមួយ​ប្រទេស​ថៃ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ ដែល​បង្ខំ​ឲ្យ​ប្រទេសថៃ​ប្រគល់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​មក​ឲ្យ​កម្ពុជា​វិញ តាមរយៈ​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ ប្រទេស​ហុល្លង់។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៩ កក្កដា ព្រះ​មហាវីរក្សត្រ ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ បាន​មាន​ព្រះរាជ​ឱង្ការ​ ដោយ​សុំ​ឲ្យ​ប្រជារាស្រ្ត​ថៃ​និង​ខ្មែរ​រក្សា​មិត្តភាព​ប្រទេស​ជិត​ខាង ដោយ​កុំ​យក​បញ្ហា​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ធ្វើ​ជា​ជម្លោះ​រវាង​ប្រជាជាតិ​ទាំង​ពីរ។ ព្រះ​មហាវីរក្សត្រ​បាន​មាន​ព្រះរាជ​ឱង្ការ​ថា ជា​ការ​គួរ​ឲ្យ​សោក​ស្តាយ ដែល​​ប្រជារាស្ត្រ​ថៃ​ខ្លះ​ដែល​យក​បញ្ហា​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​មក​បង្ក​រឿង​ជាមួយ​នឹង​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ ហើយ​ព្រះអង្គ​ក៏​សុំ​ឲ្យ​ប្រជារាស្រ្ត​ថៃ​និង​ប្រជារាស្រ្ត​ខ្មែរ ខិតខំ​កសាង​មិត្តភាព​និង​សហ​ប្រតិបត្តិការ​ជាជាង​ការយក​បញ្ហា​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​មក​បង្ក​ជា​អរិភាព​នឹង​គ្នា​នោះ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១០ កក្កដា លោក នុបផាឌន ផាតាម៉ា រដ្ឋ​មន្រ្តី​នៃ​ក្រសួង​ការបរទេស​ថៃ បាន​លាលែង​ពី​តំណែង​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ដែល​អង្គការ​យូណេស្កូ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។ ការ​លាលែង​របស់​លោក គឺ​បន្ទាប់​ពី​តុលាការ​ធម្មនុញ្ញ​ថៃ បាន​សម្រេច​ថា​ការ​ចុះ​ហត្ថលេខា​របស់​លោក​ក្នុង​រឿង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ​ជា​ការ​រំលោភ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៣ កក្កដា ប្រធាន​ផ្នែក​ទេសចរណ៍​ថៃ បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ថៃ​ប្រមាណ ១,០០០​នាក់​​បាន​លុប​ចោល​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​របស់​ខ្លួន​មក​កាន់​តំបន់​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា គឺចាប់តាំង​ពី​មាន​ជម្លោះ​ជុំវិញ​បញ្ហា​ការដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។

ប្រធាន​សមាគម​លើក​ស្ទួយ​ទេសចរណ៍​ថៃ លោក សុងសាក់ ស្រីឃ្លឿប បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​ការ​លុប​ចោល​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​ដ៏​ច្រើន​នេះ ភាគច្រើន​គឺ​ដោយសារ​មាន​ការ​ភ័យខ្លាច​បញ្ហា​សន្តិសុខ៕

ប្រភពអាស៊ីសេរី

កាលប្បវត្តិ​នៃ​ជម្លោះ​ព្រំដែន​ខ្មែរ​-ថៃ​នៅ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ (ភាគ​២) ខែវិច្ឆិកា 18, 2008

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment
2008-11-02

នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ប្រទេស​កម្ពុជា បានប្រារព្ធ​ទិវា​អបអរ​សាទរ​ខួប​អនុស្សាវរីយ៍​ឆ្នាំទី​៤៦ នៃ​ទិវា​ដែល​កម្ពុជា​ឈ្នះក្តី​ជាមួយ​ប្រទេស​ថៃ ក្នុង​ករណី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នៅ​ទីក្រុង​ឡាអេ កាលពី​ឆ្នាំ​១៩៦២។

 
RFA Photo/Savyuth
ទាហាន​ខ្មែរ​ឈរ​យាម​នៅ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ លើ​កំពូល​ភ្នំ​ដងរែក នៃ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ នា​ថ្ងៃ​ទី​១៤ សីហា ២០០៨។

មនុស្ស​ជា​ច្រើន​រយ​នាក់​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​ទិវា​នេះ ដោយ​បាន​បង្ហាញ​ពី​គោលបំណង​ដើម្បី​រំឭក​និង​បង្ហាញ​កូន​ខ្មែរ​បច្ចុប្បន្ន​និង​អនាគត​ទាំង​ក្នុង​និង​ក្រៅ​ប្រទេស​ឲ្យ​នឹក​ដល់​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​និង​បេតិក​ភណ្ឌ​ជាតិ​នា​សម័យ​មហា​នគរ​ដ៏​រុងរឿង និង​សម្តែង​កតញ្ញូតា​ធម៌​ដល់​មហា​បុព្វ​បុរស​ខ្មែរ ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ អ្នក​ដឹកនាំ​ដ៏​ក្លាហាន​មុះមុត​គ្រប់​ជំនាន់ ដែល​បាន​កសាង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​និង​ការពារ​អធិបតេយ្យ​ជាតិ​បាន​រហូត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៨ មិថុនា   ប្រទេស​កម្ពុជា​និង​ថៃ បាន​ធ្វើ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​រួម​មួយ ទាក់ទង​នឹង​ការ​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិក​ភណ្ឌ​ពិភពលោក។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៩ មិថុនា  ឆ្នាំ​២០០៨  សមាជិក​សភា​ទទួល​បន្ទុក​ខាង​កិច្ចការ​បរទេស​និង​សហប្រតិបត្តិការ​អន្តរជាតិ បាន​ផ្ញើ​លិខិត​មួយ​ច្បាប់​ស្នើ​សុំ​ឲ្យ​ទីស្ដីការ​គណៈ​រដ្ឋមន្ត្រី​ខ្មែរ ផ្ញើ​ជា​បន្ទាន់​នូវ​ផែនទី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ដែល​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ទើបតែ​បាន​ផ្ញើ​ទៅឲ្យ​ភាគី​ថៃ។

ប្រធាន​គណៈកម្មការ​ទី​ប្រាំ​ទទួល​បន្ទុក​ខាង​កិច្ចការ​បរទេស សហប្រតិបត្តិការ​អន្តរជាតិ លោក សុន ឆ័យ បាន​ចោទ​ប្រកាន់​ថា ខាង​រដ្ឋាភិបាល​មិន​បាន​ប្រើប្រាស់​សេចក្ដី​សម្រេច​របស់​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ ដែល​បាន​កាត់​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា ឈ្នះ​ក្ដី​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២០ មិថុនា  គណៈកម្មាធិការ​ព្រឹទ្ធសភា​ថៃ​ជំទាស់​នឹង​ការដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​តាម​ផែនទី​ថ្មី។ កាសែត​ថៃ​បាន​រាយការណ៍​​ថា គណៈកម្មាធិការ​កិច្ចការ​បរទេស​នៃ​ព្រឹទ្ធ​សភា​ថៃ បាន​ដាក់​សំណើ​ជា​ផ្លូវការ​ទៅ​អង្គការ​យូណេស្កូ (UNESCO) ដើម្បី​ពន្យារ​ការដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ទៅ​ជា​បេតិក​ភណ្ឌ​ពិភពលោក​នោះ។

ប្រធាន​គណៈកម្មាធិការ​កិច្ចការ​បរទេស​នៃ​ព្រឹទ្ធសភា​ថៃ ត្រូវ​បាន​កាសែត​ស្រង់​សម្ដី​ថា ក្រសួង​ការ​បរទេស​ធ្វើការ​ខ្វះ​តម្លាភាព​ក្នុង​ការចរចា​ជាមួយ​សមភាគី​កម្ពុជា​លើ​បញ្ហា​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ។

រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការ​បរទេស​ថៃ លោក ណុបផៈដុន ប៉ាតាម៉ា បដិសេធ​ការ​លើក​ឡើង​នោះ​ដោយ​ពន្យល់​ថា តុលាការ​អន្តរជាតិ​នៅ​ទីក្រុង​ឡាអេ​បាន​កាត់សេចក្តី​ប្រគល់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ឲ្យ​ទៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៦២​មក និង​ថា ការ​សម្រេច​ឲ្យ​កម្ពុជា​ប្រើ​ផែនទី​ថ្មី​ក្នុង​ការដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ទៅ​ក្នុង​ការ​ការពារ​របស់​អង្គការ​យូណេស្កូ នឹង​មិន​ធ្វើ​ឲ្យ​ថៃ​បាត់បង់​ទឹក​ដី​នោះ​ទេ។

លោក ណុបផៈដុន ប៉ាតាម៉ា បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ៖ «ជោគជ័យ​របស់​ក្រសួង​ការ​បរទេស​គឺ​ថា វា​បាន​បញ្ឈប់​កម្ពុជា​ពី​ការដាក់​បញ្ចូល​ដី​របស់​ថៃ​នៅ​ក្នុង​សំណើ​ទៅ​អង្គការ​ពិភពលោក វា​ជា​ការចាំបាច់​ណាស់ ដែល​ជនជាតិ​ថៃ​ទាំង​អស់​ត្រូវ​យល់ ហើយ​វា​ត្រូវ​បាន​កត់ត្រា​ជា​ឯកសារ​និង​មិន​អាច​បំភ្លេច​បាន​ទេ»

ទោះជា​យ៉ាង​នេះ​ក្តី សមាជិក​សភា​គណបក្ស​ប្រឆាំង​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​និង​សកម្មជន​ឃ្លាំមើល​បញ្ហា​ព្រំដែន​កម្ពុជា​បាន​បង្ហាញ​ទស្សនៈ​ថា ការប្រើ​ផែនទី​ថ្មី​របស់​កម្ពុជា​នៅ​តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ដើម្បី​ដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​នេះ​ជា​មរតក​ពិភពលោក​នោះ គឺ​ជា​ការខាតបង់​សម្រាប់​កម្ពុជា​ទៅវិញ​ទេ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២១ ខែ​មិថុនា ២០០៨ ឧត្តមសេនីយ៍ ប្រេម ទីនសូឡាណន់ ជា​ទីប្រឹក្សា​ព្រះមហាក្សត្រ​ថៃ បាន​បញ្ជាក់​ជំហរ​របស់​ខ្លួន​គាំទ្រ​បាតុករ​ថៃ​ដែល​បាន​ជំទាស់​ការ​ដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិក​ភណ្ឌ​ពិភពលោក។

នៅ​ល្ងាច​ថ្ងៃ​អាទិត្យ​ទី​២២​មិថុនា ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​បិទ​ច្រក​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នៅ​ពេល​ដែល​មាន​ការ​តវ៉ា​ប្រឆាំង ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​នៅ​មាត់​ច្រក​ព្រំដែន​នោះ។

ក្រុម​បាតុករ​ថៃ​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​លោក ស៊ុនធិ លឹមថុងគុល ជា​មេដឹកនាំ​ក្រុម​ស្តាំ​និយម​នៃ​សម្ព័ន្ធ​ប្រជាជន​ដើម្បី​ប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​ជា​អ្នក​ប្រឆាំង​នឹង​លោក​អតីត​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ថៃ ថាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត្រា នោះ ក៏​បាន​ចោទ​ប្រកាន់​ដល់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ថៃ សាម៉ាក់ ស៊ុនថរ៉ៈវ៉េត ថា មាន​ពាក់ព័ន្ធ​ផល​ប្រយោជន៍​ជំនួញ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ទើប​បាន​ជា​កាត់​ទឹក​ដី​ឲ្យ​កម្ពុជា នៅ​ពេល​ដែល​មាន​ការ​ចរចា​អំពី​ផែនទី​នៃ​តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ដែល​នឹង​ត្រូវ​ប្រគល់​ជូន​កិច្ច​ប្រជុំ​អង្គការ​យូណេស្កូ នា​ទីក្រុង​កេបិច នៅ​ប្រទេស​កាណាដា។

នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ទី​២៤ មិថុនា  ឆ្នាំ​២០០៨ មន្ត្រី​អ្នក​នាំ​ពាក្យ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ លោក ខៀវ កាញារីទ្ធ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បាន​ធ្វើ​ការ​បិទ​ច្រក​នោះ​ដោយ​ភ័យខ្លាច​ថា អាច​មាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​ភាគី​ខ្មែរ​និង​ថៃ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៥ មិថុនា អ្នក​តំណាងរាស្ត្រ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​បាន​ថ្លែង​ថា ការ​ដែល​មាន​បាតុកម្ម​របស់​អ្នក​នយោបាយ​និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​ថៃ​ស្តីពី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ​គឺ​ដោយសារ​តែ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​បាន​សម្រេច​ចិត្ត​ខុស ដោយ​បានធ្វើ​ផែនទី​ថ្មី​ស្តីពី​បរិវេណ​ប្រាសាទព្រះវិហារ​នេះ​តាម​ឥទ្ធិពល​របស់​ថៃ។

លោក សុន ឆ័យ អ្នក​តំណាងរាស្រ្ត​មក​ពី​គណបក្ស​សមរង្ស៊ី បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការគូរ​ផែនទី​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ថ្មី​ដើម្បី​ដាក់​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​តាម​សំណើ​របស់​ថៃ​នោះ គឺ​ជា​នយោបាយ​ខុសឆ្គង​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​និង​ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​បង់​អធិបតេយ្យ​ជាតិ។

ប៉ុន្តែ​ឆ្លើយតប​ទៅ​នឹង​ការចោទ​ប្រកាន់​នេះ លោក ផៃ ស៊ីផាន អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ទីស្តីការ​គណៈរដ្ឋមន្រ្តី បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការ​ចោទ​ប្រកាន់​របស់​លោក សុន ឆ័យ នោះ គឺ​ជា​រឿង​នយោបាយ​ដ៏​អាក្រក់​និង​មើលងាយ​ជាតិ​ខ្លួន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​មិថុនា តុលាការ​រដ្ឋបាល​ប្រទេស​ថៃ​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​និង​ក្រសួង​ការ​បរទេស​ថៃ ពន្យារ​រាល់​សកម្មភាព​ទាំងឡាយ​ណា​ដែល​ជា​ការគាំទ្រ​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្នុង​ការដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​របស់​អង្គការ​យូណេស្កូ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៩ ខែ​មិថុនា ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន​បាន​ចោទ​ប្រកាន់​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​ថា បាន​ធើ្វ​ឲ្យ​បាត់បង់​សិទ្ធិ​អធិបតេយ្យ​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ដំណើរការ​ចរចា​ជាមួយ​ភាគី​ថៃ ដើម្បី​ដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​និង​ផ្ទៃ​ដី​បរិវេណ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​ជា​សម្បត្តិ​ពិភពលោក។ សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​របស់​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ឃ្លាំមើល​កម្ពុជា​បាន​អះអាង​ថា «រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចាញ់​កល​ថៃ​ដោយ​បាន​កំណត់​យក​ផ្ទៃ​ដី​បរិវេណ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ទំហំ​ត្រឹមតែ ៣០​ម៉ែត្រ​ប៉ុណ្ណោះ»

ប្រភពអាស៊ីសេរី

កាលប្បវត្តិ​នៃ​ជម្លោះ​ព្រំដែន​ខ្មែរ​-ថៃ​នៅ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ (ភាគ​១) ខែវិច្ឆិកា 18, 2008

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment
2008-10-30

អស់​លោក​អ្នក​នាង​ជា​ទី​មេត្រី! ការ​វាយ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៥ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០០៨ កន្លង​ទៅ​រវាង​កង​ទ័ព​កម្ពុជា​និង​ថៃ ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​នាក់​ទាំង​កម្ពុជា និង​ថៃ បាន​ស្លាប់​និង​របួស ដែល​នេះ​គឺ​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ជម្លោះ​ព្រំដែន​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ។

 
RFA Photo/Savyouth
ទាហាន​ខ្មែរ​អង្គុយ​ជាមួយ​ទាហាន​ថៃ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ជាប់​ព្រំដែន​ថៃ​ក្នុង​ខែត្រ​ព្រះវិហារ នា​ថ្ងៃ​ទី​២០ កក្កដា ២០០៨ ។ គណៈប្រតិភូ​ខ្មែរ​គ្រោង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ប្រទេស​ថៃ នា​ថ្ងៃ​២១ កក្កដា​ ដើម្បី​ជួប​ចរចា​ជាមួយ​ថៃ ជុំវិញ​បញ្ហា​នៅ​តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ។

ជា​បន្ត​ទៅ​នេះ វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី​សូម​លើក​យក​ដំណើរ​រឿង​ត្រួសៗ​នៃ​ជម្លោះ​ចុង​ក្រោយ​បំផុត​នេះ ដែល​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ឡើង​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​នៃ​តំបន់​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ដែល​មាន​ទី​តាំង​នៅ​ភូមិ​ស្វាយជ្រុំ  ឃុំ​កន្ទួត ស្រុក​ជាំក្សាន្ត នៅ​លើ​ជួរ​ភ្នំ​ដងរែក​ជាប់​ព្រំ​ប្រទល់​ប្រទេស​ថៃ ក្នុង​ស្រុក​ខាន់ថារ៉ាឡាក់ ខេត្ត​ស៊ីសាកេត។

ជម្លោះ​នោះ​កើត​ឡើង​នៅ​ពេល​ដែល​ប្រទេស​ថៃ បាន​ប្រកាស​ថា ទឹក​ដី​នៃ​តំបន់​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ដែល​មាន​ទំហំ​ប្រមាណ ៤,៦​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា​នោះ នៅ​មិន​ទាន់​មាន​ការ​កំណត់​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ច្បាស់​លាស់​នៅ​ឡើយ​ទេ ទោះបីជា​មាន​ការ​សម្រេច​ដោយ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​ទីក្រុង​ឡាអេ ប្រទេស​ហុល្លង់ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦២ ថា តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​អធិបតេយ្យ​របស់​ខ្មែរ​នោះ​ក៏ដោយ។ មិន​​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ឥឡូវ​នេះ​ជម្លោះ​ព្រំដែន​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​រីក​រាល​ដាល​ម្តង​បន្តិចៗ ចាប់​តាំ​ពី​មាន​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា កង​ទ័ព​ថៃ​បាន​ចូល​កាន់​កាប់​ប្រាសាទ​និង​តំបន់​នានា ដូច​ជា​ប្រាសាទ​តាមាន់​ធំ ប្រាសាទ​តាមាន់​តូច និង​ប្រាសាទ​តា​ក្របី ដែល​ស្ថិត​តាម​ព្រំដែន​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ ក្នុង​ខេត្ត​ឧត្តរមានជ័យ​របស់​ខ្មែរ និង​ខេត្ត​សុរិន្ទ​របស់​ថៃ។

ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ តាម​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​បុរាណ​វិទូ ទាំង​ខ្មែរ​និង​បរទេស​បាន​និយាយ​ថា ជម្លោះ​នេះ​អាច​នឹង​រាល​ដាល​ថែម​ទៀត​រហូត​ដល់​ប្រជុំ​ប្រាសាទ​តាម​ព្រំដែន​ក្នុង​ស្រុក​អូរជ្រៅ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ និង​ស្រុក​អារញ្ញ ខេត្ត​ស្រះកែវ របស់​ថៃ គឺ​មាន​ប្រសាទ​ស្តុកកក់ធំ និង​ប្រាសាទ​ភ្នំលួញ​ជាដើម។

ដូច្នេះ​ជា​បន្ត​ទៅ​នេះ គឺ​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់ៗ នៃ​ដំណើរ​រឿង​ត្រួសៗ​ចាប់​តាំង​ពី​ដើម​ឆ្នាំ​២០០៨ នេះ ដែល​នាំ​ឲ្យ​មាន​ជម្លោះ​រហូត​ដល់​មាន​ការ​វាយ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​បង្ហូ​ឈាម​រវាង​ខ្មែរ​និង​ថៃ អំពី​បញ្ហា​ព្រំដែន​នេះ ៖

ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០០៨ ៖

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២១ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០០៨ នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​មាន​ការ​ប្រារឰ​អង្គ​ប្រជុំ​របស់ គណៈ​កម្មាធិការ​ជាន់​ខ្ពស់ សម្រាប់​ការ​តាម​ដាន​សំណុំ​ឯកសារ នៃ​ការ​សុំ​ចុះ​ឈ្មោះ​រមណីយដ្ឋាន​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​ផ្លូវការ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក របស់​អង្គការ​យូណេស្កូ។ គណៈ​កម្មាធិការ​នេះ​មាន​លោក សុខ អាន ឧប​នាយក​រដ្ឋមន្ដ្រី រដ្ឋមន្ដ្រី​ទទួល​បន្ទុក​ទីស្ដី​ការ​គណៈ​រដ្ឋមន្ដ្រី និង​លោក​ឧប​នាយក​រដ្ឋមន្ដ្រី ហោ ណាំហុង រដ្ឋមន្ដ្រី​ក្រសួង​ការបរទេស និង​ទំនាក់​ទំនង​អន្ដរជាតិ ជា​សហ​ប្រធាន និង​មាន​សមាជិក​ដែល​ជា​សមាជិក​នៃ​គណៈ​ប្រតិភូ​តំណាង​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ចូល​រួម​ក្នុង​សម័យ​ប្រជុំ​លើក​ទី​៣១ របស់​គណៈ​កម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក នៅ​ទីក្រុង Christchurch ប្រទេស​ញូវហ្សេឡែន ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៣ មិថុនា ដល់​ថ្ងៃ​ទី​២ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៧។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៤ មករា ២០០៨  ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ​ថៃ បាន​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ប៉ុនប៉ង​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្នុង​ការ​ដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក ដោយ​មិន​មាន​ការ​ឯកភាព​ពី​ប្រទេស​ថៃ​នោះ។

តាម​សារព័ត៌មាន​ថៃ បាន​ដក​ស្រង់​សម្តី​របស់​មន្រ្តី​អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ​ថៃ លោក​ឧត្តមសេនីយ៍​ទោ ភិត សៈនុ ពុជឆាកាន បាន​ថ្លែង​អំពី​លទ្ធផល នៃ​កិច្ច​ប្រជុំ​របស់​ក្រុម​ប្រឹក្សា​កាពារ​ជាតិ​ថៃ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែ​មករា ក្រោម​អធិបតីភាព​លោក​ឧត្តមសេនីយ៍​ឯក ប៊ុនរ៉ត សុំថាត់ រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ ថា ការ​ប៉ុនប៉ង​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​ការ​ដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​ដោយ​ឯកតោ​ភាគី​នោះ នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ថៃ​ខូច​ប្រយោជន៍​នឹង​ទឹក​ដី​ជម្លោះ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​នោះ។

​ខែ​មិនា ឆ្នាំ​២០០៨ ៖

រហូត​ដល់​ខែ​មិនា ឆ្នាំ​២០០៨ ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ជូន​ដំណឹង​ដល់​ប្រទេស​ថៃ អំពី​គម្រោង​ការ​ក្នុង​ការ​ដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣ ខែ​មិនា ២០០៨  ក្នុង​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​កម្ពុជា លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ថៃ សាម៉ាក់ ស៊ុនថរ៉ៈវ៉េត បាន​ព្រម​ព្រៀង​ជាមួយ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​កិច្ច សហ​ការ​គាំទ្រ​ការ​ដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។

ខែ​មេសា ឆ្នាំ​២០០៨ ៖

នៅ​ចុង​ខែ​មេសា ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ពិភាក្សា​ជាមួយ​ប្រទេស​ថៃ ចុង​ក្រោយ​ក្នុង​ការ​ដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។ ប្រទេស​ថៃ បាន​ស្នើ​ថា គេ​យល់​ព្រម​ឲ្យ​មាន​ការ​ដាក់​តួ​ប្រាសាទ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក ប៉ុន្តែ​ផ្ទៃ​ដី​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​ត្រូវ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​គ្នា​បន្ត​ទៀត។

ខែ​ឧសភា  ឆ្នាំ​២០០៨ ៖

រហូត​ដល់​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០០៨ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៦ ខែ​ឧសភា លោក សុខ អាន ឧប​នាយក​រដ្ឋមន្ដ្រី រដ្ឋមន្ដ្រី​ទទួល​បន្ទុក​ទីស្ដី​ការ​គណៈ​រដ្ឋមន្ដ្រី​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា បាន​ជួប​ប្រជុំ​ជាមួយ​លោក វីរ៉ាសាក់ ឌីហ្វូត្រាគុល លេខាធិការ​អចិន្ដ្រៃយ៍​នៃ​ក្រសួង​ការបរទេស នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ។

ភាគី​ទាំង​ពីរ​បាន​ឯកភាព​អនុវត្ដ​សេចក្ដី​សម្រេច​របស់​គណៈ​កម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​នៅ​ក្នុង​សម័យ​ប្រជុំ​លើក​ទី​៣១ ដើម្បី​សម្រេច​ឱ្យ​បាន​ការ​ចុះ​បញ្ជី​ជា​ផ្លូវការ​របស់​រមណីយដ្ឋាន​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​ទី​សក្ការៈ​របស់​កម្ពុជា ដោយ​គណៈ​កម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក នៃ​អង្គការ​យូណេស្កូ ដែល​នឹង​ប្រព្រឹត្ដ​ទៅ​នៅ​សម័យ​ប្រជុំ​លើក​ទី​៣២ នា​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៨។

ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា ការ​ចុះ​បញ្ជី​រមណីយដ្ឋាន​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ជា​ទី​សក្ការៈ​ពុំ​មាន​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​កិច្ចការ​ព្រំ​ខ័ណ្ឌ​សីមា​របស់​គណៈ​កម្មការ​ចម្រុះ​ព្រំដែន​ដី​គោក កម្ពុជា-ថៃ នោះ​ទេ រី​ឯ​ការ​កំណត់​តំបន់​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ឯកសារ​ដែល​កម្ពុជា​បាន​ដាក់​ជូន​ទៅ​អង្គការ​យូណេស្កូ ពុំ​អាច​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ខ្សែ​ព្រំដែន​នោះ​ឡើយ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២២ ខែ​ឧសភា  មាន​កិច្ច​ប្រជុំ​មួយ​រវាង​លោក សុខ អាន ឧប​នាយក​រដ្ឋមន្ដ្រី រដ្ឋមន្ដ្រី​ទទួល​បន្ទុក​ទីស្ដី​ការ​គណៈ​រដ្ឋមន្ដ្រី នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា និង​លោក នុបប៉ាឌន ផាតាម៉ា រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការ​បរទេស​ថៃ​បាន​ជួប​ប្រជុំ​គ្នា​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ប្រទេស​បារាំង ដើម្បី​ពិភាក្សា​ពី​ការ​ដាក់​បញ្ជូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក។ កិច្ច​ប្រជុំ​នោះ​មាន​ការ​ចូល​រួម​ពី​មន្រ្តី​ជាន់​ខ្ពស់​នៃ​អង្គការ​យូណេស្កូ​ផងដែរ។

ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំ​នោះ ប្រទេស​ថៃ បាន​គាំទ្រ​ការ​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក ដែល​ស្នើ​ឡើង​ដោយ​កម្ពុជា។ ភាគី​កម្ពុជា​បាន​ព្រម​ទទួល​យក​ការ​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក ដោយ​ពុំ​មាន​តំបន់​ទ្រនាប់​នៅ​ផ្នែក​ខាង​ជើង និង​ខាង​លិច​នៃ​ប្រាសាទ​ទេ៕

ប្រភពអាស៊ី​សេរី

ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ៖ ដំណើរការ​ក្ដី​នៅ​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ (៣) ខែសីហា 29, 2008

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment
2008-08-15

មាន​ចម្ងល់​ថា តើ​ភាគី​ខ្មែរ​មាន​ភស្តុតាង​និង​សាក្សី​សំខាន់ៗ កម្រិត​ណា​ទៅ​បាន​ជា​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ កាត់​ក្តី​ឲ្យ​ខ្មែរ​ឈ្នះ​ប្រទេស​ថៃ កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦២ ដោយ​សម្រេច​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​និង​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ជា​កម្មសិទ្ធិ​ផ្តាច់មុខ​របស់​ខ្មែរ។

 
RFA Photo/Keo Nimol
ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​ដងរែក នៃ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។

នៅ​ក្នុង​បទសម្ភាសន៍​កាលពី​លើក​មុន លោក​ប្រធាន​គណៈកម្មាធិការ​ព្រំដែន​កម្ពុជា មាន​ប្រសាសន៍​ថា តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ នៅ​ប្រទេស​ហុល្លង់ កាត់​ក្តី​ឲ្យ​ខ្មែរ​ឈ្នះ​ភាគី​ប្រទេស​ថៃ កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦២ ក្នុង​ករណី​បណ្តឹង​វិវាទ​ពី​ការគ្រប់គ្រង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ គឺ​ដោយសារ​តែ​ភាគី​ខ្មែរ​មាន​ភស្តុតាង​សំខាន់​២។

ទី​មួយ គឺ​ផែនទី​ដែល​បាន​បញ្ជាក់​ច្បាស់​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​និង​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ពិតជា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដែនដី​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​មែន។ ទីពីរ​គឺ​ថា មាន​ព្រះអង្គម្ចាស់​ថៃ​មួយ​ព្រះអង្គ ព្រះនាម ដំរ៉ុង បាន​ទៅ​ធ្វើ​ទស្សនកិច្ច ទត​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ កាលពី​ឆ្នាំ​១៩៣០ ក្នុង​នាម​តំណាង​ឲ្យ​រាជរដ្ឋាភិបាល​ថៃ ដែល​គ្រា​នោះ​មាន​មន្ត្រី​នៃ​អាណានិគម​បារាំង​ជា​អ្នក​ចេញ​មុខ​ទទួល​ស្វាគមន៍​ព្រះអង្គ ក្នុង​នាម​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​ជំនួស​ឲ្យ​ខ្មែរ​ផង។

នៅក្នុង​បទសម្ភាសន៍​ភាគ​បន្ត​នៅ​ថ្ងៃ​នេះ នាង​ខ្ញុំ​សូម​ជម្រាប​សួរ​លោក ស៊ាន ប៉េងសែ ដែល​លោក​ក៏​ជា​អតីត​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ឧស្សាហកម្ម រ៉ែ និង​ថាមពល​នៃ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​និង​ជា​ស្ថាបនិក​ស្ថាបនា​ផែនទី​ស្រុក​ខ្មែរ​ផង​នោះ​ថា ៖ ពេល​ដែល​ឡើង​តុលាការ​ទាក់ទង​រឿង​ក្តី​ហ្នឹង តើ​មាន​មន្ត្រី​តំណាង​អាណានិគម​បារាំង បាន​ទៅ​ចូលរួម​ធ្វើ​ជា​សាក្សី​ដែរ​ឬ​ទេ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «បាទ! បារាំង​ក៏​ធ្វើ​សាក្សី ខ្មែរ​ក៏​ធ្វើ​សាក្សី​ដែរ។ បារាំង​ក៏​គេ​ឲ្យ​អ្នក​គូស​ផែនទី​ទៅ​ជាមួយ​ដែរ ឯ​ខ្មែរ​យើង​អ្នក​គូស​ផែនទី ក៏​ទៅ​ជាមួយ​ដែរ ព្រោះ​យើង​ត្រូវ​ពន្យល់​គេ​ពី​រឿង​ផែនទី​ហ្នឹង។ ព្រោះ​ខាង​ចៅក្រម​និង​មេធាវី គាត់​មិន​សូវ​ពូកែ​ផែនទី ត្រូវ​ឲ្យ​ភាគី​ទាំង​ពីរ​នោះ​ជជែក​គ្នា ហើយ​ពន្យល់​គេ​ពី​រឿង​ផែនទី​ហ្នឹង។ ដែល​បារាំង​ជួយ​យើង​នោះ ព្រោះ​ផែនទី​ដែល​បារាំង​ធ្វើ​ឲ្យ​តាំង​ពី​ដើម ដូច​ខ្ញុំ​បាន​និយាយ​មុន​មក​នេះ​គឺ​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​វា​នៅ​ក្នុង​ដី​យើង​ជានិច្ច មិន​ដែល​នៅ​ក្រៅ​ពី​ផែនទី​ដី​យើង​ទេ។ ដូច្នេះ​សៀម​មិន​អាច​ប្រកែក​អី​បាន ឲ្យ​ខ្មែរ​ចាញ់​នោះ​ទេ»

មឿង ទុម ៖ តើ​ភាគី​ខ្មែរ តំណាង​ខាង​ខ្មែរ​ដែល​ចូល​ទៅ​ស្តាប់​សវនាការ​នោះ ពាក់ព័ន្ធ​ក្នុង​សវនាការ​កាត់​ក្តី​ហ្នឹង ដែល​គេ​ឲ្យ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​បាន​មក​ជា​របស់​ខ្មែរ​នោះ លោក​មាន​ចាំ​ទេ​ថា ខ្មែរ​មាន​ប៉ុន្មាន​នាក់ ហើយ​លោក​មាន​ចាំ​ឈ្មោះ​ទេ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «បាទ! នៅ​ក្នុង​ឯកសារ​គេ​មាន​អ្នក​ដែល​ជា​មេធាវី​ខ្មែរ គឺ​លោក ទ្រឿង កាង ជា​អ្នក​ជំនួយការ​យក​ឯកសារ​យក​ស្អីៗ ហើយ​ពន្យល់​គេ​ស្អីៗ គឺ​លោក ទ្រឿង កាង នេះ​ឯង។ ហើយ​ខ្មែរ​ជួល​មេធាវី​អាមេរិកាំង​មួយ គឺ​លោក អាក ចនសុន ជា​អតីត​រដ្ឋមន្ត្រី​ខាង​ក្រសួង​ការបរទេស​អាមេរិកាំង»

មឿង ទុម ៖ នេះ​បាន​សេចក្តី​ថា លោក​នៅ​មិន​ទាន់​បាន​រាប់​បញ្ចូល​មេធាវី​បារាំង ២​រូប​ទៀត​ដែល​ខ្មែរ​បាន​ជួល​ដែរ គឺ​ទី​មួយ​លោក​សាស្រ្តាចារ្យ រ៉ឺទែរ និង​ទី​ពីរ គឺ​លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ពិនតូ ដែល​អ្នក​ទាំងពីរ​ជា​សាស្រ្តាចារ្យ​ល្បី​ឈ្មោះ​ផ្នែក​ច្បាប់​ជាតិ​និង​អន្តរជាតិ ប្រចាំ​នៅ​ក្រុង​ប៉ារីស ប្រទេស​បារាំង នា​កាល​ណោះ។ បើ​សរុប​មក មេធាវី​បរទេស​ដែល​ខ្មែរ​ជួល​កាល​នោះ​មាន ៣​រូប ជនជាតិ​អាមេរិក​មួយ​រូប​និង​បារាំង​ពីរ​រូប​នេះ តើ​ត្រឹមត្រូវ​អី​ចឹង​ទេ លោក?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «បាទ! អ៊ីចឹង​ហើយ​បាទ»។ មឿង ទុម ៖  តើ​ក្រៅ​ពី​នោះ មាន​អ្នក​ណា​ទៀត? ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «ក្រៅ​ពី​នោះ មាន​ច្រើន​ទៅ​ទៀត ពួក​អ្នក​ខាង​ផែនទី​អី​ហ្នឹង»

មឿង ទុម ៖ នៅក្នុង​ការបើក​សវនាការ​នោះ ខាង​ខ្មែរ​ហ្នឹង​មាន​ឲ្យ​តំណាង ក្រៅពី​អ្នក​ចូល​ទៅ​បំពេញ​កិច្ចការ​ក្នុង​សវនាការ​សម្រាប់​តុលាការ​ហ្នឹង ក្រៅពី​នោះ​មាន​ដូច​ថា ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែល​អាច​ជា​អ្នក​មុខ​អ្នក​ការ​អី​នោះ គេ​មាន​ឲ្យ​ទៅ​ស្តាប់​ដែរ​ទេ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «ហ្នឹង​គេ​អត់​ទេ តាម​ដែល​ឯកសារ​ហ្នឹង គឺ​ថា មាន​តែ​ពួក​ចៅក្រម ពួក​មេធាវី​និង​ពួក​អ្នក​ដែល​ទទួល​ខុស​ត្រូវ ដែល​គេ​ហៅ​ថា ប្រតិភូ​ខ្មែរ​ហ្នឹង។ គឺ​យើង​សុំ​គេ​ទៅ ជំនាន់​ហ្នឹង​មាន​តែ​អ្នក​អស់​ហ្នឹង​ទេ ដែល​អាច​ចូល​បាន»

មឿង ទុម ៖ ពេល​ដែល​តុលាការ​កាត់​ឲ្យ​ខ្មែរ​ឈ្នះ​ក្តី សំខាន់​លើ​ចំណុច ២​ធំៗ​ដែល​លោក​មាន​ប្រសាសន៍​អម្បាញ់មិញ​អ៊ីចឹង តើ​ខ្មែរ​មាន​ទាមទារ​ជំងឺ​ចិត្ត​អី​ឲ្យ​ថៃ សង​ទេ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «អត់​ទេ អត់​មាន​ទេ ព្រោះ​គេ​សម្រេច​យ៉ាងម៉េច គឺ​គេ​សម្រេច​ដូច្នោះ​ហើយ។ បើ​សិន​ណា​យើង​ចង់​ទាមទារ​ស្អី យើង​ត្រូវ​តែ​ប្តឹង​គេ ឲ្យ​នៅក្នុង​ឯកសារ​ប្តឹង​មុន​ដំបូង​នោះ​ណា។ ប៉ុន្តែ​ឯកសារ​ដែល​យើង​ប្តឹង​មុន​ដំបូង​នោះ គឺ​ឲ្យ​សៀម​ចេញ​ពី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​និង​ចេញ​ពី​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ទី​២ របស់​ណា​ដែល​សៀម​យក​ចេញ​ទៅ​នោះ យក​មក​វិញ។ តែ​ប៉ុណ្ណឹង គេ​សម្រេច​ថា​អ៊ីចឹង»

មឿង ទុម ៖ តើ​នៅ​ពេល​ដែល​តុលាការ​កាត់​ឲ្យ​ខ្មែរ​ឈ្នះ​ក្តី នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២​នោះ ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ទ័ព​សៀម​ដក​ចេញ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «ត្រូវ​តែ​ចេញ​ភ្លាម។ បើ​គេ​សម្រេច​អ៊ីចឹង ត្រូវ​តែ​ចេញ​ភ្លាម​ហើយ។ ដូច្នោះ​ក្រោយ​មក ១​ខែ ២​ខែ បាន​ព្រះ​ករុណា សីហនុ បាន​ទៅ​ដល់​ព្រះវិហារ​ហ្នឹង ដើម្បី​កាន់កាប់។ ព្រោះ​កាលណា​តុលាការ​សម្រេច​អ៊ីចឹង​ហើយ គេ​ឲ្យ​សៀម​ចេញ។ រួច​ទៅ​បាន​ខ្មែរ​ទៅ​កាន់កាប់​ក្រោយ»

មឿង ទុម ៖ តើ​នៅពេល​ណា​ដែល​សៀម​គាត់​ប្រគល់​វត្ថុ​បុរាណ​ដែល​នៅ​លើ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ដែល​គាត់​យក​ទៅ​ស្រុក​គាត់ មក​ឲ្យ​ខ្មែរ​វិញ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «រឿង​ហ្នឹង​ខ្ញុំ​អត់​ដឹង​ដែរ។ គេ​ថា របស់​ណា​ដែល​សៀម​យក​របស់​ខ្មែរ ត្រូវតែ​ប្រគល់​មក​វិញ។ នេះ​ជា​ការសម្រេច​របស់​តុលាការ ត្រូវ​តែ​សៀម​ធ្វើ​តាម​តុលាការ​ហ្នឹង»

មឿង ទុម ៖ សូម​ជម្រាប​សួរ​លោក​មួយ​ទៀត វត្ថុ​បុរាណ​ដែល​នៅ​លើ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ហ្នឹង មុន​សៀម​មក​កាន់កាប់​មាន​រឿង​ប្តឹង​ទៅ​ដល់​តុលាការ​ហ្នឹង បារាំង​អ្នក​កាន់កាប់? ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «បាទ»។ មឿង ទុម ៖  ព្រោះ​បារាំង​នៅ​គ្រប់គ្រង​ខ្មែរ កាល​ណោះ? ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «អ៊ីចឹង​ហើយ បាទ»។ មឿង ទុម ៖ តើ​ការកត់ត្រា​វត្ថុ​បុរាណ បារាំង​អ្នក​កត់​ត្រា​ឲ្យ​ខ្មែរ អ៊ីចឹង​ឬ​លោក? ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «បាទ! អ៊ីចឹង​ហើយ»។

មឿង ទុម ៖  ឥឡូវ​នេះ ខ្ញុំ​ជម្រាប​សួរ​លោក​ថា ក្នុង​ការប្តឹង​ទៅ កាល​ណោះ​ខ្មែរ​ជា​អ្នក​ដើម​បណ្តឹង? ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «អ៊ីចឹង​ហើយ ត្រូវ​ហើយ​បាទ»។ មឿង ទុម ៖ ហើយ​សៀម​ជា​អ្នក​ចុងចោទ? ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «អ៊ីចឹង​ហើយ បាទ»។

មឿង ទុម ៖  តើ​ខ្មែរ​ដាក់​ប្តឹង​ទៅ តាំង​ពី​ដំណើរការ​ប្តឹង​រហូត​ទៅ​ដល់​ចប់ តើ​ខ្មែរ​យើង​ចាយ​លុយ​អស់​ប៉ុន្មាន​ឬ​ក៏​យ៉ាងម៉េច​ដែរ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «ខ្ញុំ​អត់​ដឹង​ទេ។ ក្នុង​ឯកសារ​នោះ គេ​អត់​និយាយ​ទេ។ អាហ្នឹង​គឺ​រឿង​សម្ងាត់​របស់​គេ។ ប៉ុន្តែ​គេ​ថា យើង​រើស​(មេធាវី)​ហ្នឹង តែ​បើ​តាម​ខ្ញុំ​ដឹង អត់​មាន​ឯកសារ​ទេ រើស​(មេធាវី)​ហ្នឹង​គឺ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​យើង​ជួល​មេធាវី​អាមេរិកាំង​លោក អាក់ ចនសុន ដែល​ជា​អតីត​រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស​អាមេរិកាំង​នោះ ជា​មេធាវី​ធំ​ណាស់។ យើង​រក​មេធាវី​ល្អ អ៊ីចឹង​ហើយ ពេល​ដែល​យើង​ដាក់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ​ទៅ​ក្នុង​បេតិកភណ្ឌ​អន្តរជាតិ​ហ្នឹង អាមេរិកាំង​ទទួល​ស្គាល់​យើង​ភ្លាម»

មឿង ទុម ៖  ប៉ុន្តែ កន្លង​មក​ថ្មីៗ​នេះ មន្រ្តី​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​បាន​ប្រកាស​ប្រាប់​អ្នក​កាសែត​ជា​បន្តបន្ទាប់​ថា ភាគី​កម្ពុជា​បាន​រំលោភ​លើ​បូរណភាព​ទឹក​ដី​ថៃ ដោយ​បាន​ដាក់ទ័ព​នៅ​ក្នុង​ដែនដី​នៃ​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ។ ដូច្នេះ​ក្នុង​នាម​លោក​ជា​អ្នក​ឯកទេស តើ​គួរ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​ត្រូវ​ធ្វើ​ដូចម្តេច​ចំពោះ​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ ដែល​មាន​បញ្ហា​ទាក់ទិន​នឹង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​របស់​ខ្មែរ​នោះ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «គឺ​ថា យើង​យោល​ទៅ​តាម​សេចក្តី​សម្រេច ពាក្យ​បារាំង​ថា កុងហ្វមមេម៉ង់ អាឡា ឌុយសីស្សុង ដឺ ទ្រីប៊ីណាល់ អាំងតេណាស់សូណាល់។ គឺ​ថា យើង​យោល​ទៅ​តាម​សេចក្តី​សម្រេច​របស់​តុលាការ​អន្តរជាតិ នៅ​តុលាការ​ក្រុង​ឡាអេ។ អាហ្នឹង​ជា​ចំណង​មួយ ចង​សៀម​កុំ​ឲ្យ​សៀម​រើ​បាន ថ្ងៃ​ក្រោយ​ថា នែ​មិន​ទាន់​គូស​ផែនទី​គូស​អី ពី​រឿង​ប្រទល់​ដែន​ហ្នឹង កុំ​ឲ្យ​សៀម​រើ​បាន ពីព្រោះ​ផែនទី​មាន​រួច​ទៅ​ហើយ»

មឿង ទុម ៖ បាន​ន័យ​ថា ផែនទី​ដែល​លោក​មាន​នោះ គឺ​ជា​ផែនទី​ដែល​គេ​ប្រើ​នៅ​ក្នុង​តុលាការ​នោះ អ៊ីចឹង​ឬ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «បាទ។ ក្នុង​តុលាការ​នោះ បើ​គាត់​មាន​លុយ គាត់​ទៅ​ទិញ​បាន​ទេ​តើ សៀវភៅ​នោះ តុលាការ​មាន​ទេ​តើ ជា​អង់គ្លេង​ក៏​បាន ជា​បារាំង​ក៏​បាន។ ដូច​ខ្ញុំ​មាន​ផែនទី​ខ្នាត​១​រយ​ពាន់ នៅ​ស្រុក​បារាំង​នោះ​ទិញ​បាន​តាម​ចិត្ត»

ប្រភព៖ http://www.rfa.org/khmer/preah-vihear-history/preah-vihear-history8-08152008040406.html

ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ៖ ដំណើរការ​ក្ដី​នៅ​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ (១) ខែសីហា 29, 2008

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment
2008-08-10

ថ្មីៗ​នេះ រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ទើប​បាន​ចេញ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​បដិសេធ​ការចោទ​ប្រកាន់​របស់​ប្រទេស​ថៃ ដែល​ថា កម្ពុជា​បាន​បំពាន​លើ​អធិបតេយ្យ​របស់​ថៃ នៅ​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ តំបន់​ដែល​កំពុង​ប្រទាញ​ប្រទង់​គ្នា​នោះ។

 
RFA file photo/Uy Sophea
ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​របស់​ខ្មែរ​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​ដងរែក​នៃ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ។

ប៉ុន្តែ សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​ពី​ទីស្តីការ​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​១២ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​២០០៨​នេះ គឺ​បាន​ឆ្លើយតប​ទៅ​ថៃ​ថា កម្ពុជា​ពុំ​មាន​បញ្ហា​តំបន់​ត្រួតស៊ី​គ្នា​ក្នុង​រមណីយដ្ឋាន​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ទេ។

ភាគី​កម្ពុជា​អះអាង​ដូច្នេះ គឺ​សំអាង​ទៅ​លើ​សាលក្រម​របស់​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ ឆ្នាំ​១៩៦២ ដែល​ឲ្យ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ឈ្នះ​ក្តី​លើ​ភាគី​ប្រទេស​ថៃ ដោយ​សម្រេច​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​និង​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ផ្តាច់​មុខ​របស់​ខ្មែរ។ ប៉ុន្តែ រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ ថៃ​នៅតែ​មាន​បញ្ហា​មិន​ឈប់ឈរ​ទាក់ទិន​ទៅ​នឹង​ករណី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នេះ។

ហេតុនេះ​ហើយ ទើប​មាន​លោក​អ្នកស្តាប់​មួយ​ចំនួន បាន​ស្នើសុំ​ឲ្យ​វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី ផ្សាយ​ជូន​អំពី​ថា​តើ​ដំណើរការ​កាត់ក្តី​នោះ ធ្វើ​ឡើង​បែប​ណា? តើ​ភាគី​ខ្មែរ មាន​អ្វី​ជា​ភស្តុតាង​ខ្លះ ដែល​ជួយ​ឲ្យ​ខ្មែរ​ឈ្នះ​ក្តី​លើ​ភាគី​ថៃ ក្នុង​ករណី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នេះ។

ដើម្បី​ចង់ដឹង​ករណី​នេះ នាង​ខ្ញុំ​សូម​អញ្ជើញ​លោក ស៊ាន ប៉េងសែ ប្រធាន​គណៈកម្មាធិការ​ព្រំដែន​កម្ពុជា ដែល​មាន​ទីស្នាក់ការ​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ប្រទេស​បារាំង ដែល​មាន​ជំនាញ​ច្បាស់​លាស់ ផ្នែក​ខាង​ព្រំដែន​និង​ផែនទី​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នោះ នាង​ខ្ញុំ​សូម​អញ្ជើញ​លោក​មាន​ប្រសាសន៍​រំឭក​អំពី​ករណី​ដែល​ខ្មែរ​មាន​ការប្តឹង​ផ្តល់​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ថៃ ស្តីពី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នេះ ជូន​អស់​លោក​អ្នកស្តាប់​ឲ្យ​បាន​ជ្រាប​ផង។

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «បាទ! សូម​អរគុណ។ ការកាត់ក្តី​នោះ​មាន​ឯកសារ​ច្រើន ៧០០​សន្លឹក ជា​សៀវភៅ​នោះ​បី​-បួន​ក្បាល ជា​ភាសា​បារាំង​ផង ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ផង។ រឿង​អី បាន​ជា​មាន​រឿង​ព្រះវិហារ? ព្រោះ​ព្រះវិហារ​នេះ តាម​សន្ធិសញ្ញា​ឆ្នាំ​១៩០៤ ឆ្នាំ​១៩០៨ ដែល​សៀម​និង​បារាំង​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​ជាមួយ​គ្នា​នោះ ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​គឺ​មាន​នៅក្នុង​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​រួច​ទៅ​ហើយ។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៥៤ គឺ​មួយ​ឆ្នាំ ក្រោយ​ដែល​ខ្មែរ​បាន​ឯករាជ្យ​នោះ សៀម​បាន​មក​កាន់​កាប់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ហ្នឹង​ឯង។ គឺ​មក​ជួសជុល មក​កាន់កាប់។ ដូច្នោះ បាន​ខ្មែរ​យើង ទៅ​ធ្វើការ​បដិសេធ​ភ្លាម​ទៅ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ថា សៀម​នោះ​មក​កាន់កាប់​ខុស​ច្បាប់ រំលោភ​លើ​បូរណភាព​ទឹក​ដី​ខ្មែរ»

មឿង ទុម ៖ ដូច្នេះ​បាន​ន័យ​ថា របប​សង្គមរាស្រ្ត​និយម ដែល​មាន​ព្រះករុណា សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ជា​ព្រះប្រមុខរដ្ឋ​កាល​ណោះ គឺ​ភាគី​ខ្មែរ​ជា​ដើម​ចោទ ឬ​ដើម​បណ្តឹង ចំណែក​ប្រទេស​ថៃ​គឺ​ជា​ចុងចោទ តើ​អ៊ីចឹង​មែន​ទេ​លោក?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «បាទ! រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​ជំនាន់​ហ្នឹង បាន​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ឯកសារ​ប្តឹង​ទៅ​អន្តរជាតិ​ដើម្បី​ឲ្យ​សៀម​នោះ​ដកទ័ព​ចេញ​ពី​ស្រុក​ខ្មែរ​ទៅ។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៥៩ ខ្មែរ​យើង​បាន​ដាក់​ពាក្យ​នោះ​ទៅ​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ»

មឿង ទុម ៖ តើ​លោក​អាច​បញ្ជាក់​ជូន​អស់​លោក​អ្នកស្តាប់​បាន​ទេ ថា​តើ​ភាគី​ខ្មែរ​ជា​ដើម​ចោទ ដែល​បាន​ដាក់​បណ្តឹង​ប្តឹង​ទៅ​ថៃ កាលពី​ថ្ងៃ​ទី​៣០ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៥៩​នោះ ដាក់​ទៅ​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ នៅ​ប្រទេស​ហុល្លង់ តើ​ខ្មែរ​ប្តឹង​ថៃ​ក្នុង​ន័យ​ថា​ម៉េច​ខ្លះ កាល​ណោះ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «បណ្តឹង​របស់​ខ្មែរ កាលណោះ​និយាយ​តែ​បន្តិច​ទេ គឺ​ថា សុំ​ឲ្យ​ប្រទេស​សៀម​នោះ ដកទ័ព​ចេញ​ពី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ក្នុង​ការកាន់កាប់​ខុស​ច្បាប់​ហ្នឹង។ គេ​និយាយ​ថា តំបន់​ព្រះវិហារ​និង​តំបន់​ជុំវិញ​ឬ​បរិវេណ​ព្រះវិហារ។ គេ​និយាយ​ច្បាស់​ណាស់»

មឿង ទុម ៖ បើ​តាម​នាង​ខ្ញុំ​ដឹង គឺ​ថា នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៩ ពេល​ដែល​ភាគី​ខ្មែរ​ដាក់​បណ្តឹង​ជូន​ទៅ​ប្តឹង​ទៅ​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ គឺ​ថា តុលាការ​អន្តរជាតិ​នោះ ពុំទាន់​បាន​ចាត់ការ​លើ​បណ្តឹង​នោះ​ភ្លាម​ៗ​នៅ​ឡើយ​ទេ គឺ​ទាល់តែ​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៦២ បាន​ន័យ​ថា ៣​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក ទើប​គេ​លើក​យក​បណ្តឹង​ខ្មែរ​នោះ​មក​ពិនិត្យ។ តើ​រឿង​នោះ ត្រឹម​ត្រូវ​អ៊ីចឹង​ទេ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «បាទ! តុលាការ​អន្តរជាតិ គេ​ចាប់​ធ្វើការ​ពិនិត្យ​បណ្តឹង​របស់​ខ្មែរ​នោះ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦២ គឺ​គេ ចាប់​ធ្វើ​ហើយ។ ដូច្នោះ​គេ​យក​សេចក្តី​បណ្តឹង​ហ្នឹង​មក​ពិនិត្យ។ ហើយ​មុន​នឹង​ពិនិត្យ គេ​ត្រូវ​មើល​ផែនទី។ ខ្ញុំ​សូម​ជម្រាប​ថា ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦២​ហ្នឹង មុន​គេ​ចាប់​ធ្វើការ​ពិនិត្យ ដល់​ពិនិត្យ​រួច​ទៅ គេ​ឃើញ​ថា បណ្តឹង​របស់​ខ្មែរ​នោះ​គឺ​អាច​ទទួល​យក​បាន។ ហ្នឹង​ទី​មួយ។ ហើយ​ទី​២ ដែល​ហៅ​ថា សមត្ថភាព​តុលាការ​ហ្នឹង តើ​គូ​ភាគី​ហ្នឹង​ត្រូវ​ទទួល​ស្គាល់​ទេ។ ដល់​គេ​បោះឆ្នោត​ទៅ គេ​ថា តុលាការ​ហ្នឹង​គេ​អាច​មាន​សមត្ថភាព។ ហើយ​ទី​៣ តុលាការ​ហ្នឹង​គេ​សួរ​ថា បើ​សិន​ណា​ជា​គេ​កាត់​សេចក្តី​ទៅ ឈ្នះ ឬ​ចាញ់ តើ​ភាគី​ទាំង​២ ត្រូវ​ទទួល​ឬ​យ៉ាងម៉េច? ដល់​គេ​បោះឆ្នោត​ទៅ គឺ​ថា ត្រូវតែ​អ្នក​ទាំងពីរ​ហ្នឹង ទទួល​យក។ ខ្មែរ​ហ្នឹង គឺ​ចាញ់​ក៏​ដោយ ឈ្នះ​ក៏​ដោយ ក៏​ខ្មែរ​ទទួល​យក។ ហើយ​សៀម​ហ្នឹង​វា ត្រូវតែ​ទទួល​ដូច​ខ្មែរ​ដែរ ពីព្រោះ​គាត់​ចូល​ក្នុង​តុលាការ​អន្តរជាតិ​នេះ​ឯង។ គេ​សួរ​សំណួរ​បី​នោះ​ច្បាស់​ណាស់ ថា​តើ​សំណុំ​រឿង​ខ្មែរ​នោះ អាច​ទទួល​យក​បាន​ទេ ហ្នឹង​ទី​មួយ បោះឆ្នោត​ឈ្នះ​។ ទី​២ តើ​គេ​មាន​សមត្ថភាព​ទេ បោះឆ្នោត​ឈ្នះ។ ទី​៣ បើ​បាន​សម្រេច​ហើយ អ្នក​ឯង​ទាំង​ពីរ​នាក់ ទទួល​យក​ទេ»

មឿង ទុម ៖ ខ្ញុំ​សូម​សួរ​កាត់ លោក​មាន​ប្រសាសន៍​ថា គេ​បោះឆ្នោត​ឈ្នះ គេ​ហ្នឹង តើ​ជា​អ្នកណា?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «គេ​ហ្នឹង សូម​ជម្រាប​ថា ជា​ពួក​អ្នក​កាត់​ក្តី ហៅ​ថា​ចៅក្រម»

មឿង ទុម ៖ តើ​ចៅក្រម ដែល​មាន​វត្តមាន​ដោះស្រាយ​បណ្តឹង​ខ្មែរ​ថៃ ក្នុង​តុលាការ​អន្តរជាតិ​នោះ មាន​មក​ពី​ប្រទេស​ណា​ខ្លះ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «ចៅក្រម​ហ្នឹង គេ​មាន​ប្រទេស​ច្រើន គេ​ដាក់​នៅ​ក្នុង​ហ្នឹង តាម​តុលាការ​ហ្នឹង ដូចជា​មាន​ជប៉ុន មាន​អាមេរិកាំង មាន​ស្អី​ៗ​អីចឹង​ទៅ។ ហើយ​ចៅក្រម​ហ្នឹង មាន​៣, ៤, ៥​សាសន៍។ ចំណែក ខាង​ខ្មែរ​និង​សៀម គេ​មាន​មេធាវី​ការពារ​ជា​ការ​ធម្មតា»

មឿង ទុម ៖ តើ​លោក​អាច​មាន​ប្រសាសន៍​សរុប​ថា តើ​មាន​ប៉ុន្មាន​ប្រទេស​ទេ ចៅក្រម​តំណាង​ហ្នឹង?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «តាម​ខ្ញុំ​មើល ដូចជា​មាន ៧​ប្រទេស។ អាហ្នឹង​គឺ​ថា នៅ​ក្នុង​ច្បាប់​លក្ខន្តិកៈ​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ហ្នឹង គឺ​ថា គេ​មាន​ឲ្យ​ប្រទេស​ណា​ខ្លះ​ចូល​ក្នុង​ហ្នឹង។ គេ​មាន​លក្ខន្តិកៈ ហើយ​ការ​ដែល​ជ្រើសរើស​រក​ចៅក្រម​ហ្នឹង ក៏​គេ​មាន​លក្ខន្តិកៈ​ផ្ទៃក្នុង​របស់​គេ​ហើយ»

មឿង ទុម ៖ តែ​លោក​អត់​អាច​រាប់​ជូន​លោក​អ្នក​ស្តាប់​បាន​ទេ?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «អត់​បាន​ទេ ព្រោះ​គេ​អត់​ដាក់​ឈ្មោះ​ប្រទេស​ណា  តែ​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ចៅក្រម។  ចៅក្រម​ហ្នឹង ខ្ញុំ​មើល​ទៅ វា​មាន​អាមេរិកាំង អាស៊ី​ដូច​មាន​ជប៉ុន និង​មាន​អ្នក​ខ្លះ​ផ្សេង​ទៀត ដែល​ខ្ញុំ​ពុំ​អាច​បញ្ជាក់​បាន​នៅក្នុង​ពេល​នេះ»

មឿង ទុម ៖ តើ​កាល​បរិច្ឆេទ​ជា​ផ្លូវការ ក្នុងការ​ដែល​តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ ផ្តើម​បើក​សវនាការ​ធ្វើការ​កាត់​ក្តី​ក្នុង​បណ្តឹង​របស់​ខ្មែរ​ដែល​ប្តឹង​ថៃ លើ​ករណី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នា​កាលណោះ តើ​គេ​ផ្តើម​នៅ​ពេល​ណា?

ស៊ាន ប៉េងសែ ៖ «កាត់​ក្តី​នោះ ក្នុង​ថ្ងៃ​២៦ ខែ​៥ (ឧសភា) ឆ្នាំ​១៩៦១ ហ្នឹង​គេ​ចាប់​កាត់​ក្តី​ហើយ។ ពីព្រោះ​គេ​បាន​ផែនទី​សព្វគ្រប់​អស់​ហើយ បាន​ឯកសារ​អស់​ហើយ។ គេ​សួរ​អ្នក​នេះ គេ​សួរ​អ្នក​នោះ ឲ្យ​ឆ្លើយ គេ​មើល​ទៅ​ក្នុង​ផែនទី។ គឺ​ថា​សេចក្តី​រាយការណ៍​របស់​គេ​នោះ ហើយ​ដែល​គេ​បាន​បោះពុម្ព​នោះ សៀវភៅ ៥ ឬ​៦​ក្បាល​ដែល​មាន​ប្រហែល ៧​រយ​សន្លឹក​នោះ​ឯង។ ខ្ញុំ​និយាយ​អម្បាញ់មិញ​គឺ​ថ្ងៃ​២៦ ខែ​៥ (ឧសភា) ឆ្នាំ​១៩៦១ គេ​ចាប់​កាត់​ក្តី។ ពីមុន​ហ្នឹង​គេ​មើល​ផែនទី​អស់​ហើយ។ ឆ្នាំ​១៩៥៩ គេ​មើល​ផែនទី​អស់​ហើយ យូរ​ដែរ។ រហូត​ដល់​ទី​បញ្ចប់​ថ្ងៃ​ទី​១៩ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៦២ អា​ហ្នឹង​គេ​សម្រេច​តែ​ម្តង​បាទ»

ប្រភព៖ http://www.rfa.org/khmer/preah-vihear-history/preah-vihear-history6-08102008052742.html

សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​អធិប្បាយ​អំពី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ (ភាគ​៥) ខែសីហា 1, 2008

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment
2008-07-30

បើ​តាម​ចំណារ​លើ​សិលា​ចារឹក​នៅ​នឹង​ភ្នំ​សណ្ដក កា​លេខ ១៩៤ និង​នៅ​ភ្នំ​ព្រះវិហារ កា​លេខ ៣៩៨ បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ព្រាហ្មណ៍​ម្នាក់​ឈ្មោះ ទិវាក ឬ ទិវាការៈ បាន​ទទួល​ងារ​ធំ​ជាង​គេ​បំផុត ក្នុង​ចំណោម​ព្រាហ្មណ៍ និង​ជា​ទីប្រឹក្សា​ផ្ទាល់​របស់​ព្រះបាទ សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​២ ។

 
RFA Photo/Uy Sophea
​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំដងរែក នៅ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ​។

ព្រាហ្មណ៍ទិវាក ក៏​បាន​ទទួល​ភារៈ ជា​អ្នក​ចាត់ចែង​បញ្ជា​ត​ពី​ព្រះបាទ សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​២ គឺ​ថា លោក​ចាត់ចែង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ទាំង​អស់ ដែល​សម្រាប់​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​ការកសាង​ប្រាសាទ​ទាំង​អស់ នៅ​ក្នុង​ស្រុក​ខ្មែរ នា​កាលណោះ ។

លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ឃិន សុខ បង្រៀន​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​ខ្មែរ ថៃ លាវ និង​ភូមា នៅឯ​វិទ្យាស្ថាន​ជាតិ អ៊ីណាល់កូ នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ប្រទេស​បារាំង មាន​ប្រសាសន៍​ថា បាន​សេចក្តី​ថា ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ភាគ​ច្រើន​ដែល​ព្រាហ្មណ៍ទិវាក បាន​ទទួល​ជា​ព្រះរាជទាន​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ រួមមាន​គ្រឿង​អលង្ការ​ជា​មាស ជា​ពេជ្រ​ដ៏​មាន​តម្លៃ និង​ជា​វត្ថុ​មាន​តម្លៃ​ជា​មធ្យម​ក្តី  គឺ​លោក​យក​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះអាទិទេព ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ទាំងអស់ ។

លោក​សាស្ត្រាចារ្យ ឃិន សុខ មាន​អធិប្បាយ​ដូច្នេះ​ថា ៖ «ក្នុង​ការរក្សា​ទាក់ទង​នឹង​អាទិទេព ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ​ហ្នឹង គឺ​លោក​ធ្វើអី​ខ្លះ​នៅ​នឹង​ព្រះវិហារ? ព្រាហ្មណ៍ ទិវាការៈ ឬ ទិវាក នេះ លោក​ទៅ​សង់​រូប​អាទិទេព​ផ្សេង​ៗ លោក​ឲ្យ​ដី​ភូមិ លោក​ទៅ​បោះ​ព្រំប្រទល់ លោក​ឲ្យ​ពល​សម្រាប់​ភូមិ​ណា ដែល​ត្រូវការ​សម្រាប់​ធ្វើ​ម៉េច​ឲ្យ​អាច​បាន​ធ្វើការ យក​ស្រូវ យក​អង្ករ​ហ្នឹង យក​មក​បូជា​ធ្វើ​ពិធី​ផ្សេង​ៗ នៅក្នុង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នេះ ។ ហើយ​មួយ​ពេល​នោះ លោក​ទទួល​បាន​បុស្បុក​មាស​ជា​រង្វាន់​ពី​ព្រះបាទ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​២ លោក​យក​ទៅ​ថ្វាយ​អាទិទេព ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ។ ពេល​ដែល​ចូលឆ្នាំ​ក៏​លោក​ធ្វើ​សម្រាប់​អាទិទេព ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ហ្នឹង គឺ​លោក​យក​សំរឹទ្ធ​ទៅ​ក្រាល​នៅ​កណ្តាល​ប្រាសាទ ដែល​គេ​យល់​ថា​ប្រាសាទ​នៅ​ឯ​ចុង​ភ្នំ​នោះ ហើយ​យក​ចាន​ធ្វើ​អំពី​មាស ពី​ប្រាក់ យក​ទៅ​ប្រើប្រាស់​នៅក្នុង​ប្រាសាទ មាន​ឲ្យ​ជា​សត្វ​ពាហនៈ មាន​ឲ្យ​ជា​ខ្ញុំ​បម្រើ ។ បន្ទាប់​មក​ទៀត លោក​ធ្វើការ​ជួសជុល​សំណង់​ផ្សេង​ៗ លោក​ជា​អ្នក​ទទួល​ព្រះករុណា​យាង​ទៅ​ណា លោក​ទៅ​តាម​ដើម្បី​នឹង​ទទួល​កិច្ចការ​ដែល​ពិនិត្យមើល​ប្រាសាទ​នានា ក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រ ។ អ៊ីចឹង​ផ្នែក​ខាង​បូជា ផ្នែក​ខាង​រក្សា​ប្រាសាទ គឺ​ព្រះបាទ សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​២ លោក​ផ្ទុកផ្ដាក់​ទៅ​លើ​ព្រាហ្មណ៍ ឈ្មោះ ទិវាក ឬ ទិវាការៈ នេះ​ឯង»

លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ឃិន សុខ បញ្ជាក់​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ត្រូវ​បាន​ស្ថាបនា​ឡើង​ក្នុង​បំណង​ពិសេស ខុស​ប្លែក​ពី​ការកសាង​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត ដែល​ស្ថាបនា​ឡើង​ដើម្បី​រំឭក​គុណ​ព្រះ​វិស្នុរ ប្រាសាទ​បាពួន រំឭក​គុណ​ព្រះឥសូរ ។

លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​អធិប្បាយ​បន្ថែម​ដូច្នេះ​ថា ៖ «​ខ្ញុំ​សូម​បញ្ជាក់​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ត្រូវ​បាន​ស្ថាបនា​ឡើង ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​ទី​ដែល​គេ​រក្សា​ទុក​លិង្គ​ព្រះអាទិទេព ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ពីព្រោះ​តាម​ជំនឿ​របស់​ព្រះបាទ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១  ជាពិសេស​ព្រះបាទ សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​២ ក៏​អ៊ីចឹង​ដែរ លោក​នៅ​តែ​គាំទ្រ​គំនិត​ដែល​ថា មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ធំ​ណាស់​អាទិទេព​នេះ ដូច្នេះ​ត្រូវ​ធ្វើ​ម៉េច បន់​ស្រន់ គោរព​បូជា យ៉ាង​ដាច់​ខាត ។ សេចក្តី​សង្ខេប​របស់​ខ្ញុំ ទីតាំង​ប្រាសាទ​ភ្នំ​ព្រះវិហារ​នេះ ទី​មួយ គឺ​គេ​ទុក​អាទិទេព ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ជួនកាល​គេ​សរសេរ ខរៈ ស្វារៈ ជួនកាល​គេ​សរសេរ សិខៈ រិស្វារៈ ប៉ុន្តែ​គឺ​ជា​ឈ្មោះ​តែ​មួយ​ទេ ។  គឺ​ជា​កន្លែង​ដែល​គេ​រក្សា​ទុក ពីព្រោះ​អាទិទេព​នេះ ដែល​មាន​លិង្គ​ជា​តំណាង មាន​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ធំ​ណាស់ ។ គេ​ជឿ​ថា នាំ​ភោគ​ផល នាំ​សេចក្តី​សុខ​មក​ដល់​ប្រទេស​ខ្មែរ ។ ទី​២ ប្រាសាទ​ភ្នំ​ព្រះវិហារ ទីកន្លែង​នេះ​មិនមែន​ជា​ទីកន្លែង​សម្រាប់​ព្រះរាជា​គង់​នៅ​ទេ ។ មិនមែន​មាន​ទីភូមិ​សម្រាប់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទេ ។ គឺ​មានតែ​កន្លែង​សម្រាប់​អ្នកបួស ឲ្យ​ចូល​មក​តាំង​សីល ហើយ​និង​ដើម្បី​នឹង​ជួយ​បន្ត​ពិធី​គោរព​បូជា​នេះ ត​ទៅ​ទៀត ។ បើ​បាន​អញ្ជើញ​ទៅ គឺ​ត្រូវ​ពិនិត្យ​មើល​នៅ​ប្រាសាទ ដែល​ជាប់​នឹង​ខ្លោង​ទ្វារ​ទី​៣ រាប់​ពី​ក្រោម​ទៅ នៅ​ខ្លោង​ទ្វារ​ទី​៣  ហ្នឹង​មាន​សិលា​ចារឹក​កា​លេខ ៣៨១ នោះ គេ​សង្ស័យ​ថា នៅ​ត្រង់​កន្លែង​ហ្នឹង គឺ​ជា​កន្លែង​ដែល​គេ​បំបួស​ឲ្យ​ទៅ​ជា​ព្រាហ្មណ៍ ដើម្បី​នឹង​បន្ត​កិច្ចការ​គោរព​និង​ថែ​រក្សា​អាទិទេព ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ នោះ​ត​ទៅ​ទៀត ។ ដូច្នេះ​ប្រាសាទ​ភ្នំ​ព្រះវិហារ ខុសពី​ប្រាសាទ​ឯទៀត​ៗ»

ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ត្រូវ​បាន​ស្ថាបនា​ឡើង​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ តាំងពី​ប្រមាណ ១​ពាន់​ឆ្នាំ​មុន​មក​ម្ល៉េះ គឺ​កសាង​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ដែនដី​ខ្មែរ ក្នុង​គ្រា​ដែល​ប្រទេស​ថៃ ឬ សៀម នៅ​ពុំទាន់​មាន​វត្តមាន​នៅ​លើ​ទីតាំង​សព្វថ្ងៃ​នេះ នៅ​ឡើយ​ទេ ។

អ្នកប្រវត្តិ​វិទូ​មាន​ជំនឿ​ថា ការសាងសង់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ មាន​បី​ដំណាក់កាល​ធំ​ៗ ។ ដំណាក់​កាល​ទី​មួយ គេ​គិត​សង្ស័យ​ថា សង់​ឡើង​កាល​ពី​ជំនាន់​ព្រះអង្គម្ចាស់ ឥន្រ្ទាយុទ្ធ ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ ឥន្រ្ទាយុទ្ធ គឺ​ជា​ព្រះរាជ​បុត្រា​របស់​ព្រះបាទ​ជយវរ្ម័ន​ទី​២ ។

កាលពី​ប្រមាណ​ជា​ពាក់​កណ្តាល​ទី​១ នៃ​សតវត្សរ៍​ទី​៩ នោះ គឺ​អាស្រម​ប្រហែល​ធ្វើ​អំពី​ឈើ ។ លុះ​មក​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ គឺ​នៅពាក់​កណ្តាល​ទី​១ នៃ​សតវត្សរ៍​ទី​១១ មាន​ការកសាង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ជា​ដំណាក់កាល​ធំ​ទី​២ គឺ​គេ​ឈូស​ភ្នំ​យក​ថ្ម​ភ្នំ ធ្វើ​ជា​កាំ​ជណ្តើរ​ធ្វើ​ផ្លូវ​ឡើង​ទៅ​លើ​ភ្នំ​និង​យក​ថ្ម​ភ្នំ ទៅ​កសាង​ជា​ទីតាំង​ប្រាសាទ​ផ្សេង​ៗ នៅ​ក្នុង​ដែនដី​នៃ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ ។

បន្ទាប់មក គឺ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​២ គឺ​នៅពាក់​កណ្តាល​សតវត្សរ៍​ទី​១២ ពេល​នោះ​ហើយ​ដែល​គេ​គិត​ថា ប្រាសាទ​ភ្នំ​ព្រះវិហារ ត្រូវ​បាន​ស្ថាបនា​ឡើង​ឲ្យ​កាន់តែ​ល្អ​ដែល​ជា​ការ​កសាង​ក្នុង​ដំណាក់កាល​ធំ​ទី​៣ ។ ព្រះបាទ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​២ នោះ​ហើយ ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​សាង​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ខេត្ត​សៀមរាប សព្វថ្ងៃ​នេះ ។

លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ឃិន សុខ បញ្ជាក់​ថា ប្រទេស​ថៃ ឬ​សៀម មាន​កំណើត​លើ​ដែនដី​សព្វថ្ងៃ​នេះ គឺ​ចាប់​ពី​សតវត្សរ៍​ទី​១៣ ក្រោយ​មក ។

សូមរំឭក​ជូន​ថា ទីតាំង​ដែល​ធ្វើ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ដែល​ស្ថិតនៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ ទី​ខ្ពស់​ជាង គេ​នោះ​មាន​កំពស់ ៥២៥​ម៉ែត្រ ។ តួ​ប្រាសាទ​សំខាន់​នោះ មាន​ទំហំ ៣៥​ម៉ែត្រ​គុណ​នឹង ៤៥​ម៉ែត្រ ដែល​គេ​គិត​សង្ស័យ​ថា ជា​កន្លែង​រក្សា​ទុក​លិង្គ​អាទិទេព ឈ្មោះ ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ។

បើ​គិត​ពី​ផ្លូវចូល​ពី​ដី​ទំនាប មាន​កាំ​ជណ្តើរ​សម្រាប់​ឡើង​បន្តិច​ម្តង​ៗ​រហូត​ដល់​តួ​ប្រាសាទ​ដែល​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​នោះ​គឺ​មាន​ចម្ងាយ​ទាំង​អស់ ៨០៤​ម៉ែត្រ ដែល​ក្នុង​នោះ គេ​ត្រូវ​ឆ្លងកាត់​ខ្លោង​ទ្វារ​៥ ។

លុះ​ដល់​ថ្ងៃ​ទី​១៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦២ តុលាការ​អន្តរជាតិ​ក្រុង​ឡាអេ នៅ​ប្រទេស​ហុល្លង់ បាន​ប្រកាស​ជា​ផ្លូវការ​ទទួលស្គាល់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​និង​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ថា ជា​កម្មសិទ្ធិ​ផ្តាច់​មុខ​របស់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ឲ្យ​ខ្មែរ​ឈ្នះ​ក្តី​លើ​ភាគី​ប្រទេស​ថៃ ៕

ប្រភព៖ http://www.rfa.org/khmer/preah-vihear-history/preah-vihear-history5-07312008045031.html

សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​អធិប្បាយ​អំពី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ (ភាគ​៤) ខែកក្កដា 28, 2008

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment
2008-07-24

លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ឃិន សុខ បង្រៀន​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ខ្មែរ ថៃ លាវ និង​ភូមា មាន​ប្រសាសន៍​ថា ព្រះអង្គម្ចាស់ ឥន្រ្ទាយុទ្ធ ដែល​ជា​ព្រះរាជ​បុត្រា​នៃ​ព្រះបាទ​ជយវរ្ម័ន​ទី​២ ក្នុង​រជ្ជកាល​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ទី​១ នៃ​សតវត្សរ៍​ទី​៩ ជា​អ្នកនាំ​យក​លិង្គ​អាទិទេព ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ទៅ​ដាក់​ប្រតិស្ឋ​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​ព្រះវិហារ ។

 
RFA Photo/Keo Nimol
ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​របស់​ខ្មែរ​នៅ​លើ​ភ្នំ​ដងរែក​នៃ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ។

ក្រុម​អ្នកប្រវត្តិ​វិទូ​គិត​ថា តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នា​កាលណោះ ពុំ​ដូច​សព្វថ្ងៃ​នេះ​ទេ គឺ​ថា អាស្រម​អាច​សង់​ឡើង​អំពី​ឈើ ដែល​ជា​ទីស្នាក់នៅ​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ឆ្មាំ និង​អ្នក​បម្រើ ដែល​នៅ​ថែ​រក្សា គោរព​បូជា លិង្គ​អាទិទេព​នៅ​ទីនោះ ។

នៅក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ដែល​នៅ​បម្រើ​លិង្គ​ព្រះអាទិទេព ស្រីសិខៈ រិ ស្វារៈ កាលណោះ​មាន​បុរស​ម្នាក់​ឈ្មោះ ស្រីសុកៈរាមា ជា​មនុស្ស​សំខាន់ ។

លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ឃិន សុខ រំឭក​សង្ខេប​នូវ​ប្រវត្តិ​របស់ ស្រីសុកៈរាមា ដែល​ទាក់ទិន​នឹង​សំណង់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ៖ «ស្រីសុកៈរាមា​នេះ គឺ​ក្រុមគ្រួសារ​របស់​គាត់ ជា​អ្នករក្សា​ទុក​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ខ្មែរ តាំងពី​ព្រះរាជា​កម្ពុ រឿងរ៉ាវ​ទាក់ទង​នឹង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ កិច្ចការ​រាជការ និង​រឿង​ស្នាព្រះហស្ត​ផ្សេង​ៗ តាំងពី​សម័យ​មុន​អង្គរ​គឺ​ព្រះបាទ​ស្រីប្បវរ័្មន រហូត​មក​ដល់​ព្រះបាទ ស្រី សុរិយវរ័្មន​នេះ មាន​ទាំងអស់ គេ​សរសេរ​ទុក ខ្ញុំ​មើល​នៅ​ស្លឹក​ហ្នឹង គឺ​ស្លឹករឹត​ហើយ ។ ទុក​នៅ​នឹង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ផង និង​ទុក​នៅ​នឹង​ប្រាសាទ​មួយ​ទៀត ដែល​សព្វថ្ងៃ​នេះ នៅ​នឹង​ប្រាសាទ​ខាង​ជើង​ភ្នំ​ដងរែក ។ គេ​យក​គាត់​មក​និយាយ​នេះ គឺ​គាត់​ជា​អ្នកគោរព​ត្រឹមត្រូវ ជួយ​ធ្វើការ​បោស​សំអាត រៀបចំ​គោរព ស្រី សិខារិស្វារៈ ។ ព្រះបាទ​សុរិយវរ្ម័ន​ទី​១ លោក​ជា​អ្នកកាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ថេរវាទ ។ លោក​នៅតែ​គោរព​ព្រះឥសូរ ព្រោះ​នៅក្នុង​សិលាចារឹក​នេះ​ឯង គេ​បាន​និយាយ​ថា ដើម្បី​កំណត់​ព្រំប្រទល់​អំណាច​របស់​លោក​បណ្តោះ​អាសន្ន លោក​ឲ្យ​គេ​ធ្វើ​លិង្គ​៤ ដែល​លិង្គ​នីមួយ​ៗ​ឈ្មោះ​ដដែល​គឺ សុរិយ វ៉ារមិស្វារៈ គឺ​ឥសូរ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ហៅ​ថា សុរិយវរ្ម័ន​នេះ​ឯង ។ លិង្គ​៤​នេះ​យក​ទៅ​ទុក នៅក្នុង​ខេត្ត​បាត់ដំបង គឺ​វត្ត​ឯក គឺ​ឈ្មោះ​ថា ជ័យក្សេត្រ នៅ​ព្រំប្រទល់​ខាងលិច ។  នៅ​ព្រំប្រទល់​ខាងជើង គឺ​យក​លិង្គ​មួយ ផ្សេង​ទៀត​ដែល​ព្រះនាម​ដដែល​នោះ យក​មក​ទុក​នៅ​ព្រះវិហារ កំណត់​បណ្តោះ​អាសន្ន​ព្រំប្រទល់​អំណាច​របស់​លោក​នៅផ្នែ​ខាង​ជើង ។ មាន​មួយ​ទៀត​យក​ទៅ​ទុក​នៅ​លើ​ភ្នំ សូរិយាទ្រិ គឺ​ភ្នំ​ព្រះឥសូរ ភ្នំ​ឥសូរ​យើង​នៅ​ខេត្ត​តាកែវ​សព្វថ្ងៃ​នេះ ហ្នឹង​គឺ​ផ្នែក​ទិស​ខាង​ត្បូង ។ ហើយ​មាន​មួយ​ទៀត លិង្គ​ឈ្មោះ​ដដែល​ហ្នឹង គឺ​ទុក​នៅ​ឥសាន តិរថៈ ប្រហែល​ជា​នៅតាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ ប្រហែល​ជា​នៅ​ខាង​ក្រចេះ​ស្ទឹងត្រែង ។ លិង្គ​ទាំងបួន​នេះ គេ​យក​ទៅ​ប្រតិស្ឋ​នៅ​ទិស​ទាំងបួន​ហ្នឹង នៅ​នឹង​គ.ស. ១០១៨ ។ នេះ​គឺ​ជា​អ្វី​ដែល​ព្រះបាទ សុរិយវរ្ម័ន​ទី​១ លោក​បាន​ធ្វើ​សម្រាប់​ប្រាសាទ​ភ្នំ​ព្រះវិហារ»

ក្រុម​អ្នក​សិក្សា​ខាង​ផ្នែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​និង​ប្រាសាទ បាន​រក​ឃើញ​បន្ថែម​ថា ក្រៅពី​ស្ថាបនា​លិង្គ​ព្រះ​អាទិទេព​នោះ ព្រះបាទ​សុរិយវរ្ម័ន​ទី​១ លោក​បាន​ចំណាយ​ទ្រព្យ​សម្បតិ្ត ដើម្បី​បន្ត​ការកសាង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ។

ការសាងសង់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ មាន​បី​ដំណាក់កាល​ធំ​ៗ ដែល​ក្រុម​អ្នក​ប្រវត្តិ​វិទូ​គិត​សង្ស័យ​ថា កាលពី​ជំនាន់​ព្រះអង្គម្ចាស់ ឥន្រ្ទាយុទ្ធ គឺ​អាស្រម​ប្រហែល​ធ្វើ​អំពី​ឈើ តែ​មក​ដល់​រជ្ជកាល ព្រះបាទ សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ គឺ​គេ​ឈូស​ភ្នំ​យក​ថ្ម​ភ្នំ ធ្វើ​ជា​កាំជណ្តើរ​ធ្វើ​ផ្លូវ​ឡើង​ទៅ​លើ​ភ្នំ​និង​យក​ថ្ម​ភ្នំ ទៅ​កសាង​ជា​ទីតាំង​ប្រាសាទ​ផ្សេង​ៗ នៅក្នុង​ដែន​ដី​នៃ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ។ បន្ទាប់មក គឺ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ សុរិយវរ្ម័ន​ទី​២ ពេល​នោះ​ហើយ​ដែល​គេ​គិត​ថា ប្រាសាទ​ភ្នំ​ព្រះវិហារ គឺ​បាន​ស្ថាបនា​ឲ្យ​កាន់តែ​ល្អ​ឡើង នៅពាក់​កណ្តាល​សតវត្សរ៍​ទី​១២ ។ ព្រះបាទ សុរិយវរ្ម័ន​ទី​២ នោះ​ហើយ ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​សាង​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ខេត្ត​សៀមរាប សព្វថ្ងៃ​នេះ ។

លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ឃិន សុខ មាន​ប្រសាសន៍​រំឭក​បន្ថែម​អំពី​មនុស្ស​សំខាន់​ម្នាក់​ទៀត ដែល​មាន​ប្រវត្តិ​ទាក់ទង​នឹង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ​ដែរ ៖ «សិលាចារឹក​នៅ​នឹង​ភ្នំ​សន្តក កា​លេខ ១៩៤ នៅភ្នំ​ព្រះវិហារ​នេះ កា​លេខ ៣៨៣ និយាយ​ច្រើន​ណាស់ តែ​អំពី​ព្រាហ្មណ៍​ម្នាក់ ឈ្មោះ ទិវាក ឬ ទិវាការៈ ។  ហេតុអ្វី ព្រាហ្មណ៍​នេះ បម្រើ​ស្តេច​ខ្មែរ​តាំងតែ​ពី​នៅ​វ័យ​ក្មេង តាំងតែ​ពី​ជំនាន់​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ ឧទ័យៈទិត្យ​វរ័្មន ទី​២ ដែល​លោក​កសាង​ប្រាសាទ បាពួន  ហើយ​រហូតមក​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ សុរិយវរ្ម័ន​ទី​២ ។ លោក​បាន​ទទួល​ងារ​ធំ​ជាង​គេ​បំផុត ក្នុង​ចំណោម​ព្រាហ្មណ៍​ជា​ទីប្រឹក្សា​ផ្ទាល់​របស់​ព្រះបាទ សុរិយវរ្ម័ន​ទី​២  ហើយ​ លោក​តែងតាំង​ជា​ព្រាហ្មណ៍​ធំ សម្រាប់​ធ្វើរាជាភិសេក​ទាំងអស់​ស្តេច​ទាំង​ប៉ុន្មាន ។ សេចក្តី​សំខាន់​នៃ​សិលា​ចារឹក​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ព្រះវិហារ គឺ​លោក​ជា​អ្នក​ចាត់ចែង​ត​បញ្ជា​ពី​ព្រះបាទ សុរិយវរ្ម័ន​ទី​២ មក ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​សម្រាប់​ប្រាសាទ​ទាំងអស់ នៅក្នុង​ស្រុក​ខ្មែរ​ហ្នឹង គឺ​លោក​ចាត់​ចែង ។ ដូច្នេះ​ចំពោះ​ប្រាសាទ​ភ្នំ​ព្រះវិហារ​នេះ ដែល​មាន​អាទិទេព ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ហ្នឹង ព្រាហ្មណ៍ ឈ្មោះ ទិវាការៈ លោក​មាន​កិច្ចការ​សម្រាប់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ»

ប្រភព៖ http://www.rfa.org/khmer/preah-vihear-history/preah-vihear-history4-07242008235741.html

សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​អធិប្បាយ​អំពី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ (ភាគ​៣) ខែកក្កដា 24, 2008

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment
2008-07-23

ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ត្រូវ​បាន​ស្ថាបនា​ឡើង​ពី​ថ្ម​ភ្នំ ដោយ​ព្រះបាទ សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី១ នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ទីមួយ​នៃ​សតវត្សរ៍​ទី​១១ នៅ​ក្នុង​ដែនដី​ស្រុក​ខ្មែរ ដែល​កាលណោះ​នៅ​ពុំទាន់​មាន​ប្រទេស​ថៃ នៅ​ឡើយ​ទេ ។

 
RFA Photo/Keo Nimol
ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ខ្មែរ នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​ដងរែក​ នៃ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ។

លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ឃិន សុខ បង្រៀន​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ខ្មែរ ថៃ លាវ និង​ភូមា មាន​ប្រសាសន៍​ថា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​សង់​ឡើង​ដោយ​បែរមុខ​ទៅ​ទិស​ខាងជើង មាន​ជណ្តើរ​ឡើង​ដែល​មាន​ចម្ងាយ​ទាំង​អស់ ៨០៤​ម៉ែត្រ ។  ដើម្បី​ឡើង​ទៅដល់​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​សំខាន់ ដែល​នៅលើ​កំពូលភ្នំ​ខ្ពស់​ជាង​គេ​នោះ គេ​ត្រូវ​ឆ្លងកាត់​ខ្លោង​ទ្វារ​៥ ។

ទីតាំង​ដែល​ធ្វើ​ប្រាសាទ​នៅលើ​កំពូល​ភ្នំ​ខ្ពស់​ជាង​គេ មាន​កម្ពស់ ៥២៥​ម៉ែត្រ ។ តួ​ប្រាសាទ​សំខាន់​នោះ​មាន​ទំហំ ៣៥​ម៉ែត្រ​គុណ​នឹង ៤៥​ម៉ែត្រ ដែល​គេ​គិត​សង្ស័យ​ថា ជា​កន្លែង​រក្សា​ទុក​លិង្គ​អាទិទេព ឈ្មោះ ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ។

ព្រះអង្គម្ចាស់ ឥន្រ្ទាយុទ្ធ  ដែល​ជា​ព្រះរាជ​បុត្រា​នៃ​ព្រះបាទ ជយវរ័ន្ម​ទី​២ ក្នុង​រជ្ជកាល​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ទី​១ នៃ​សតវត្សរ៍​ទី​៩ ជា​អ្នកនាំ​យក​លិង្គ​អាទិទេព​នោះ ទៅ​ដាក់​ទៅ​ប្រតិស្ឋ​នៅលើ​កំពូល​ភ្នំ​ខ្ពស់​ជាង​គេ​នោះ​ឯង ។ លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ឃិន សុខ មាន​ប្រសាសន៍​បន្ត អំពី​ជីវប្រវត្តិ​សង្ខេប​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់ ឥន្រ្ទាយុទ្ធ ៖ «ព្រះអង្គម្ចាស់ ឥន្រ្ទាយុទ្ធ  ដល់​ពេល​ដែល​លោក​ចាស់​ទៅ លោក​ទៅ​រៀន​ធម៌ តាំង​សីល​នៅ​លិង្គ​បូ ៗ គឺ​ជា​វត្ត​ភូ នៅខាង​ត្បូង​ស្រុក​លាវ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ រួច​ហើយ លោក​បាន​កសាង​លិង្គ​មួយ យក​ថ្ម​នោះជា​បំណែក​នៃ​លិង្គ​ធំ​មួយ ។ លិង្គ​នោះ​ឈ្មោះ​ថា ស្រីសិខៈ រិ ស្វារៈ  លោក​យក​លិង្គ​នេះ​មក​ទុក​នៅ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ។  ឈ្មោះ លិង្គ ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ​នេះ ពេល​ក្រោយ​ឆ្នាំ​ក្រោយ មក​ទៀត គេ​តែងតែ​ហៅ​សម្រាប់​ឈ្មោះ​លិង្គ​ផង និង​ឈ្មោះ​ទី​ប្រាសាទ​វិហារ​នេះ​ផង  ដូច្នេះ​អ្នក​ដែល​មក​ប្រតិស្ឋស្ថាន  ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ថ្ម​ហ្នឹង​គឺ​ជា​បំណែក​មួយ ដែល​នៅ​នឹង​លិង្គបូ នោះ នៅ​វត្តភូ​នោះ គឺ​យក​មក​ទុក​នៅ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ  គឺ​ព្រះអង្គម្ចាស់ ឥន្រ្ទាយុទ្ធ ។  ពេល​នោះ អ្នក​ប្រាជ្ញ​ដែល​សិក្សា​ពី​សិលាចារឹក និង​អំពី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ គេ​សន្មត់​ថា ទីនោះ​ប្រហែល​ជា​ទីតាំង​ទាំង​ប៉ុន្មាន គឺ​មិនមែន​ដូច​សព្វថ្ងៃ​នេះ​ទេ ។  មាន​តែ​អាស្រម​ធ្វើ​អំពី​ឈើ ពីព្រោះ​ជា​ទីកន្លែង​សម្រាប់​ស្នាក់នៅ​នៃ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ដែល​មាន​ភារៈ​ទទួល​គោរព​ថែរក្សា​លិង្គ ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ នេះឯង»

បើតាម​អត្ថបទ​សិលាចារឹក នៅឯ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ កា​លេខ ៣៨១ ដែល​សរសេរ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ផង​និង​សំស្រ្កឹត​ផង បាន​ឲ្យ​ដឹង​បន្ថែម​ថា មាន​ព្រាហ្មណ៍​ម្នាក់​ឈ្មោះ តៈបៈស្វិន្រ្ទ​បណ្ឌិត ជា​មនុស្ស​សំខាន់​ដែល​ទាក់ទិន​នឹង​ប្រវតិ្ត​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ។ តៈបៈស្វិន្រ្ទៈ​បណ្ឌិត មាន​អាស្រម​មួយ នៅ​នឹង​ដែនដី​នៃ​ទីតាំង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​នោះ ។ នៅ​រវាង​ឆ្នាំ​១០២៤  គឺ​លោក​បាន​ទទួល​អង្រឹង​ស្នែង​មាស និង​វត្ថុ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ដទៃ​ទៀត​ជាច្រើន ពី​ព្រះបាទ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ ព្រោះតែ​ព្រះអង្គ​ដឹងគុណ​ដល់​លោក តៈបៈស្វិន្រ្ទៈបណ្ឌិត ដែល​បាន​ថែ​រក្សា​លិង្គ​ព្រះអាទិទេព ស្រីសិខៈរិស្វារៈ ។ លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ឃិន សុខ បញ្ជាក់​បន្ថែម​អំពី​ព្រះបាទ សុរិយវរ្ម័ន​ទី​១ ដែល​មាន​ជំនឿ​ខ្លាំង​ចំពោះ​លិង្គ​ព្រះអាទិទេព​នោះ ។

លោក​សាស្ត្រាចារ្យ ឃិន សុខ មាន​ប្រសាសន៍​បន្ត​ដូច្នេះ​ថា ៖ «ព្រះបាទ សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ លោក​ជឿ​ខ្លាំង​ណាស់  នេះ​បើ​តាម​សិលាចារឹក ។ លោក​ជឿ​ថា លិង្គ​ដែល​មាន​ព្រះនាម ស្រីសិខៈ រិស្វារៈ ដែល​ធ្វើ​រួច​ហើយ​ពី​វត្តភូ យក​មក​ទុក​នៅ​នឹង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ លិង្គ​នេះ​ឯង តែងតែ​សម្តែង​មហិទ្ធិឫទ្ធិ បដិហារ​ឲ្យ​លោក​ឃើញ ។ លោក​គ្មាន​ពេល​នឹង​ទៅ​ធ្វើ​ពិធី​គោរព​បូជា​ដល់​លិង្គ​ហ្នឹង  មាន​តែ តៈបៈស្វិន្រ្ទៈបណ្ឌិត នោះ​ទេ  គាត់​ធ្វើ ហើយ​លោក​សុំ​ឲ្យ​ខំ​ធ្វើ​នោះ​ត​ទៅ​ទៀត ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​បុណ្យ​បាន​ផល​ហ្នឹង​ដល់​លោក​និង​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ សេចក្តី​ក្នុង​សិលាចារឹក​នោះ បញ្ជាក់​ហើយ​បញ្ជាក់​ទៀត  ព្រះអង្គម្ចាស់​ខំ​ធ្វើ​ខ្លាំង​ណាស់ ខ្ញុំ​សូម​បញ្ជាក់​ថា អ្នក​ដែល​នៅ​បម្រើ​នៅក្នុង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ នៅដើម​សតវត្សរ៍​ទី​១ នៃ​រជ្ជកាល​របស់​ព្រះបាទ សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ មាន​មនុស្ស​ច្រើន​ណាស់ មិនមែន​មាន​តែ​ព្រាហ្មណ៍​ទេ  មាន​អ្នក​ខ្លះ ជា​ពល ជា​អ្នកស្រុក​នៃ​ភូមិ​ដែល​នៅ​ជិត​ៗ​ហ្នឹង គេ​មាន​ឈ្មោះ​ភូមិ​គេ ប៉ុន្តែ​ភូមិ​ខ្លះ​យើង​អត់​ដឹង​ថា ទីតាំង​នៅ​ត្រង់​ណា តែ​នៅ​នឹង​ជើង​ភ្នំ អាច​ឡើង​មក​នៅ​លើ​ភ្នំ​ទៀត សុទ្ធតែ​ជា​អ្នក​នៅ​គោរព នៅ​បូជា អ្នក​ដែល​ជួយ​ធ្វើ​នេះ​ធ្វើ​នោះ ដើម្បី​ថែ​រក្សា ។ អ៊ីចឹង ព្រះបាទ សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ លោក​សុំ​ឲ្យ​យក​អ្នក​ទាំង​អស់​គ្នា​នេះ ចូល​មក​ស្បថ​ធ្វើ​ឲ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ ។ មិនមែន​គ្រាន់​ជា​អ្នក​បម្រើ យើង​ធ្វើ​តាម​ចិត្ត អត់​ទេ ។ សម្បថ​នោះ​មាន​អី​ខ្លះ​ទៅ? គឺ​ថា សម្បថ​នោះ​មាន បើ​អ្នក​ឯង​ស្បថ​ថា យាម​ប្រាសាទ គឺ​ប្រាកដ​ជា​យាម​ប្រាសាទ ។ បើ​អ្នក​ឯង​ថែ​ទាំ​ប្រាសាទ ប្រាកដ​ជា​ថែទាំ​ប្រាសាទ ។ ហើយ​លោក​បញ្ជាក់​ថា បើ​អ្នកឯង​ជា​អ្នកថែទាំ​ប្រាសាទ អ្នកឯង​ជា​អ្នក​ការពារ អ្នក​នៅ​បម្រើ​ទាំងអស់​ហ្នឹង សូម្បី​តែ​នៅក្នុង​ប្រាសាទ ក៏​ត្រូវ​ការរពារ អ្នក​អស់​ហ្នឹង សូម្បី​តែ​គេ​ទៅ​ធ្វើការ​នៅ​ក្រៅ​ប្រាសាទ ឧទាហរណ៍​ដូចជា​ទៅ​ធ្វើ​ស្រែ ឃ្វាល​គោ ដែល​នៅ​ក្រៅ​រង្វង់​ប្រាសាទ អ្នកឯង​ក៏​ត្រូវ​ការពារ​គេ​នោះ​ដែរ ។ ហើយ​លោក​ឲ្យ​ការពារ​កុំ​ឲ្យ​មាន​ពួក​បះបោរ មក​ធ្វើ​បាប​អ្នកស្រុក​អស់​នោះ ។ ដូច្នេះ​សម្បថ​នេះ​មិន​ដូច​សម្បថ​ដែល​ពួកអ្នក​រាជការ គេ​ហៅ​តម្រួត​លោក​ឲ្យ​ធ្វើ​ស្បថ​ចំពោះ​លោក ដែល​គេ​ចារ​នៅ​លើ​ខ្លោង​ទ្វារ​ប្រាសាទ​វិមាន​អាកាស នៅ​អង្គរ​នោះ​មិន​ដូចគ្នា​ទេ ។ នេះ​គឺ​យើង​ស្បថ យើង​សម្រេច​ថា យើង​នៅ​បម្រើ​អាទិទេព សិខៈ រិស្វារៈ នៅ​នឹង​ភ្នំ​ព្រះវិហារ​នេះ»

លោក​សាស្រ្តាចារ្យ ឃិន សុខ បញ្ជាក់​ថា អត្ថបទ​សិលាចារឹក នៅឯ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ កា​លេខ ៣៨១ នោះ ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ឡើង​កាលពី​ឆ្នាំ​១០៣៧ ៕

ប្រភព៖ http://www.rfa.org/khmer/preah-vihear-history/preah-vihear-history3-07232008055712.html